Anazitisi Nosokomeia Thessalonikis Epikoinwnia Thessgiatro
Eggrafi Melwn  Oroi Xrisis Thessgiatro  Oroi Xrisis

Η Μάχη της Πύδνας, 168 π.Χ. Η κορυφαία σύγκρουση Ελλήνων και Ρωμαίων και το τέλος της Μακεδονίας και του Αρχαίου Ελληνισμού

 Maxi tis Pydnas 001

 

Η μάχη της Πύδνας το 168 π.Χ., αποτέλεσε την πιο καθοριστική μάχη του Γ' Μακεδονικού Πολέμου (171-168 π.Χ.), μιας πολεμικής αναμέτρησης που σφράγισε την κατάλυση του Μακεδονικού βασιλείου και άνοιξε διάπλατα το δρόμο για την κατάκτηση του ελλαδικού χώρου από τους Ρωμαίους.

Ο Γ' Μακεδονικός πόλεμος ήταν αποτέλεσμα της άμεσης αντίδρασης της Ρώμης στην προσπάθεια του βασιλιά Περσέα της Μακεδονίας να ανοικοδομήσει τη μακεδονική ηγεμονία στον ελλαδικό χώρο, η οποία είχε χαθεί λόγω της συντριβής που είχε υποστεί ο Μακεδόνας βασιλιάς Φίλιππος Δ' από το ρωμαϊκό στρατό στο Β' Μακεδονικό Πόλεμο (200-197 π. Χ.). Μετά την ήττα του Φιλίππου, οι Ρωμαίοι υποχρέωσαν τη Μακεδονία σε σοβαρές εδαφικές απώλειες υποχρεώνοντας την παράλληλα σε σύναψη στρατιωτικής συμμαχίας μαζί τους.
 
Η άνοδος του βασιλιά Περσέα στο θρόνο της Μακεδονίας το 179 π. Χ. άλλαξε την πορεία των εξελίξεων. Ο Περσέας προχώρησε σε αναδιόργανωση της οικονομίας και του στρατού του βασιλείου, με αποτέλεσμα η Μακεδονία να αρχίσει ξανά να εκφράζει ηγεμονικές τάσεις στον ελλαδικό χώρο. Οι συμμαχίες του Περσέα με φυλές της Ιλλυρίας και της Θράκης προκάλεσαν γρήγορα την ανησυχία της Ρωμαϊκής Συγκλήτου. 
 
Maxi tis Pydnas 019
 
Η Ρώμη μετά τους δύο νικηφόρους Μακεδονικούς πολέμους και την επιτυχή αντιμετώπιση των εκστρατειών του βασιλείου των Σελευκιδών είχε μετατραπεί σε μία μεσογειακή υπερδύναμη παρούσα στη δυτική, κεντρική και ανατολική Μεσόγειο. Η ανάδυση ξανά της Μακεδονίας ως περιφερειακή δύναμη θα μπορούσε να θέσει σοβαρά εμπόδια στη ρωμαϊκή διείσδυση στην Ανατολική Μεσόγειο. Αφορμή τελικά για το ξέσπασμα του πολέμου αποτέλεσε η διεκδίκηση από τη Μακεδονία κάποιων θρακικών πόλεων, οι οποίες είχαν παραχωρηθεί από τους Ρωμαίους στο βασίλειο της Περγάμου, το οποίο αποτελούσε το σημαντικότερο σύμμαχο των Ρωμαίων στην Ελληνιστική Ανατολή.
 
Η πρώτη σύγκρουση των δύο αντιπάλων στο Καλλίνικο της Θεσσαλίας (171 π. Χ.) έληξε με νίκη των μακεδονικών δυνάμεων αλλά χωρίς αυτό να γείρει την πλάστιγγα υπέρ της μακεδονικής πλευράς. Στα επόμενα δύο έτη, οι μακεδονικές και ρωμαϊκές στρατιωτικές δυνάμεις επιδόθηκαν σε έναν πόλεμο φθοράς κερδίζοντας εκατέρωθεν μικρές νίκες αναζητώντας την τοποθεσία για την καθοριστική σύγκρουση που θα κρίνει τον πόλεμο.
 
Η τοποθεσία της Πύδνας στην περιοχή της Πιερίας αποτέλεσε τελικά το σημείο συνάντησης των δύο αντιπάλων. Ο Περσέας παρέταξε μία δύναμη περίπου 40.000 στρατιωτών η οποία αποτελούνταν από το κεντρικό σώμα της μακεδονικής φάλαγγας (16.000) το οποίο πλαισιωνόταν στα δύο άκρα από ελαφρύ πεζικό (κυρίως Θράκες και Ιλλύριους) και το μακεδονικό ιππικό. Ο Λεύκιος Αιμίλιος Παύλος παρέταξε μία δύναμη που προσέγγιζε τους 30.000 στρατιώτες, αποτελούμενη από δύο ρωμαϊκές λεγεώνες και περίπου 15.000 πεζούς και τοξότες, στρατεύματα Ιταλών και Ελλήνων συμμάχων.
 
Maxi tis Pydnas 003
 
Maxi tis Pydnas 016
Μνημείο που αναπαριστά τη νίκη του Ρωμαίου στρατηγού Αιμίλιου Παύλου εναντίον του βασιλιά Περσέα στην Πύδνα
(photo credits: DEA / A. DAGLI ORTI)
 
Η σύγκρουση ξεκίνησε με την επίθεση της μακεδονικής φάλαγγας ενάντια στις λεγεώνες του ρωμαϊκού κέντρου η οποία εξανάγκασε το βασικό όγκο των ρωμαϊκών δυνάμεων σε μικρή υποχώρηση. Η μετακίνηση του ρωμαϊκού κέντρου όμως σε ημι-ορεινή περιοχή έφερε τη μακεδονική φάλαγγα σε εδάφη τα οποία δεν ευνοούσαν την προέλασή της.
 Maxi tis Pydnas 005
 
Έτσι οι Ρωμαίοι πραγματοποίησαν αντεπίθεση, πραγματοποιώντας κατά μόνας πλευρικές επιθέσεις εναντίον του μακεδονικού κέντρου, γεγονός που αποδιοργάνωσε τις τάξεις της φάλαγγας. Ταυτόχρονα, το ελαφρύ ρωμαϊκό πεζικό συνοδευόμενο από 22 ελέφαντες κατάφερε και έτρεψε σε φυγή το μακεδονικό αριστερό άκρο επιτυγχάνοντας μία δεύτερη πλευρική προσβολή του μακεδονικού κέντρου.
 
Το ισχυρό δεξί άκρο της μακεδονικής παράταξης που αποτελούταν από ιππικές δυνάμεις δεν κατάφερε ποτέ να συμμετάσχει στη μάχη (υπάρχουν διάφορες ιστορικές αιτιάσεις για αυτό το περιστατικό), αχρηστεύοντας ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα των Μακεδόνων, που ήταν η υπεροχή στην ποσότητα και την ποιότητα του ιππικού. Η επίθεση από όλες τις πλευρές ενάντια στη μακεδονική φάλαγγα διέρρηξε πλήρως τις γραμμές της, τρέποντας σε φυγή το μακεδονικό στράτευμα.
 
Οι απώλειες των Μακεδόνων ξεπέρασαν τους 15.000 στρατιώτες ενώ πάνω από 10.000 Μακεδόνες πιάστηκαν αιχμάλωτοι κατά την υποχώρηση. Οι ρωμαϊκές απώλειες προσέγγισαν τους 2.000 άνδρες, οι οποίες προκλήθηκαν κυρίως κατά την αρχική προέλαση της φάλαγγας. Τη συντριβή του μακεδονικού στρατού, ακολούθησε η προέλαση του ρωμαϊκού στρατού στις μακεδονικές επαρχίες και η παράδοση του Περσέα στο Ρωμαίο στρατηγό. Η μάχη της Πύδνας οδήγησε σε κατάλυση το βασίλειο της Μακεδονίας το οποίο διαχωρίστηκε σε 4 επαρχίες οι οποίες ήταν άμεσα συνδεδεμένες στη ρωμαϊκή επικυριαρχία. Εκατοντάδες χιλιάδες Μακεδόνες οδηγήθηκαν στη δουλεία ενώ οι κυριότεροι πλουτοπαραγωγικοί πόροι του βασιλείου πέρασαν άμεσα σε ρωμαϊκό έλεγχο.
 
Μετά τη μάχη ο Περσέας προσπάθησε να διαφύγει στη Μ.Ασία για να διεκδικήσει ξανά τον θρόνο του, κάτι που είχαν κάνει στο παρελθόν οι πρόγονοι του Αντίγονος Γονατάς και περισσότερο ο Δημήτριος Πολιορκητής. Ο Περσέας συλαμβάνεται αιχμάλωτος στην Σαμοθράκη όπου είχε κατα­φύγει με τους γιούς του και μετέχει αλυσόδετος στον θριάμβο των νικητών στην Ρώμη. Πέντε χρόνια αργότερα πεθαίνει στην φυλακή.
 
Η πομπή του θριάμβου κράτησε τρεις μέρες.
 
Την πρώτη μέρα πέρασαν τα αγάλματα, τα έργα ζωγραφικής και οι κολοσσοί πάνω σε διακόσιες πενήντα άμαξες. Τη δεύτερη μέρα πέρασαν τα πιο όμορφα μακεδονικά όπλα, που άστραφταν με τον καινουργιοδουλεμένο χαλκό και σίδερο. Τα λαμπρά αυτά όπλα, τοποθετημένα περίτεχνα και ανάκατα πάνω στις άμαξες, χτυπούσαν στην πορεία μεταξύ τους και ηχούσαν τον τρομαχτικό ήχο της μάχης.
 
Maxi tis Pydnas 002
 
Πίσω απ’ τις πολυάριθμες άμαξες ακολουθούσε μια φάλαγγα τριών χιλιάδων στρατιωτών, που έφερναν μέσα σε 750 αγγεία τα ασημένια μακεδονικά νομίσματα των λαφύρων. Το κάθε αγγείο περιείχε 3 τάλαντα. Σε κάθε τέσσερις στρατιώτες ένας κρατούσε αγγείο με νομίσματα και οι άλλοι λεπτοσκαλισμένα ποτήρια, καλοδουλεμένα δοχεία, εντυπωσιακούς αμφορείς, ασημοστόλιστα κέρατα κλπ. κλπ..
 
Την τρίτη μέρα, πρωί-πρωί, άρχισαν να περνούν σαλπιγκτές, σαλπίζοντας πολεμικά άσματα επίθεσης. Ακολουθούσαν 120 καλοθρεμένα βόδια, με χρυσάφι στα κέρατά τους, πολύτιμες ζώνες και χρυσοποίκιλτα στέμματα, οδηγούμενα από νέους και παιδιά, που κρατούσαν χρυσά και ασημένια δοχεία για τις σπονδές. Κατόπιν έρχονταν εκείνοι που κρατούσαν τα 77 δοχεία με τα χρυσά νομίσματα, που το καθένα περιείχε τρία τάλαντα. Πίσω τους ακολουθούσαν οι βαστάζοι που μετέφεραν την ιερή φυάλη. Τη φυάλη αυτή την είχε κατασκευάσει ο Αιμίλιος από χρυσάφι αξίας δέκα ταλάντων κι ήταν στολισμένη με πολύτιμα πετράδια. Μετά έρχονταν άλλοι, κρατώντας ονομαστά σκεύη παλιότερων Μακεδόνων βασιλιάδων κι άλλα πολύτιμα αντικείμενα, τα οποία χρησιμοποιούσε ο Περσέας στα δείπνα του.Ακολουθούσε το άρμα του Περσέα και πάνω σ’ αυτό άστραφτε το διάδημά του. Μετά έρχονταν τα παιδιά του Περσέα, με τους υπηρέτες και τους δασκάλους τους.
 
Maxi tis Pydnas 017
 
 
Η παρουσία των παιδιών στην πορεία λύπησε το πλήθος των Ρωμαίων.
 
Πίσω απ’ τα παιδιά του βάδιζε σιδεροδεμένος ο Περσέας, ντυμένος στα σκούρα και περιστοιχισμένος απ’ τους συγγενείς του. Μετά ακολουθούσαν αντιπρόσωποι τετρακοσίων πόλεων, κρατώντας ισάριθμα χρυσά στεφάνια, δώρα σταλμένα στο μεγάλο Ρωμαίο κατακτητή. Ύστερα έρχονταν ο Αιμίλιος Παύλος, πάνω σε ωραία διακοσμημένο άρμα, ντυμένος χρυσοστόλιστη κόκκινη χλαμίδα και κρατώντας στο τεντωμένο χέρι του κλωνάρι δάφνης. Δάφνες κρατούσε κι όλος ο στρατός του, που τον ακολουθούσε τραγουδώντας, χωρισμένος σε λόχους και τάξεις. Η μοίρα ευνόησε απ’ τη μια μεριά τον Αιμίλιο και τού ‘δωσε δόξες και τιμές αλλά απ’ την άλλη βύθισε το σπίτι του στο πένθος. Πέντε μέρες πριν την τελετή του θριάμβου πέθανε ο ένας του γιος, ηλικίας 14 ετών και τρεις μέρες μετά το θρίαμβο πέθανε κι ο άλλος, ηλικίας 12 ετών.
 
Ύστερα από χρόνια, ο Αιμίλιος πέρασε μια επικίνδυνη αρρώστια και τελικά σάλεψε το λογικό του και πέθανε. Στην κηδεία του βρέθηκαν, εκτός απ’ τους άρχοντες και τους ισχυρούς της Ρώμης και πολλοί αντιπρόσωποι βαρβαρικών και άλλων λαών, καθώς και Μακεδόνες. Οι ξένοι αυτοί σήκωσαν το φέρετρό του, γεγονός που θεωρήθηκε μεγάλη τιμή για το στρατηγό.
 
H Μακεδονία άοπλη και ανυπεράσπιστη πλέον θα γίνει Ρωμαϊκή επαρχία και θα απογυμνωθεί από τα πλούτη της. Οι Ρωμαίοι πολίτες εντυπωσιάζονται με τις Μακεδονικές δεκαεξήρεις που πλέουν στον Τίβερη, μέρος της πολεμικής λείας και θαυμάζουν τους απίστευτους βασιλικούς θησαυρούς και τα καλιτεχ­νή­ματα από την Μακεδονία. Τα πλούτη που αποκόμισαν οι Ρωμαίοι από τα βασιλικά θησαυροφυλάκια των Αιγών είναι μυθώδη: Οκτώ χιλιάδες επτακόσια τάλαντα, πάνω από διακόσια δέκα εκατομύρια σηστέρσια γεμίζουν τα ταμεία του κράτους. Η εισφορά των πολιτών της Ρώμης καταργείται για το έτος 167 πΧ. εως το 30 πΧ, δηλαδή για κάπου ενάμισυ αιώνα.
 
Τα προηγηθέντα γεγονότα
 
Tο καλοκαίρι του 168 πΧ, ο ανταγωνισμός μεταξύ Ρώμης και Μακεδονίας είχε φθά­σει στο αποκορύφωμά του. Η σύγκρουση μεταξύ των Λατίνων και των Ελληνιστι­κών κρατών, ήταν αναπόφευκτη από την πρώτη στιγμή που ο Ρωμαϊκός αετός τέντωσε φιλόδοξα τα φτερά του. Στην προσπάθειά του να φθάση πέρα από τα περιορισμένα φυ­σικά σύνορα του μικρού Λάτιου, η νέα αυτοκρατορία ήταν φυσικό να έλθη σε σύγκρου­­ση με την πάμπλουτη Καρχηδόνα της Αφρικής καθώς και τα μεγάλα και εύπορα κράτη που προήλθαν από την διάσπαση του τεράστιου Οικουμε­νι­κού Αλεξανδρινού κράτους της Ανατολής. Κάθε ένα από αυτά τα Ελληνιστικά βασίλεια-μέλη της αυτο­κρα­το­ρίας του Αλεξάνδρου του Γ΄ του Αργεάδη του μεγαλύτερου Μεγάλου της ιστορίας, παρά την ηλικία τους και την φθορά από τις αέναες μεταξύ τους και με τους άλλους Έλληνες συγκρούσεις, ήταν ένας πολύ υπολογίσιμος αντίπαλος. Όμως οι μεταξύ των Ελλήνων πόλεμοι και διαφορές για μιά ακόμη φορά θα ήταν το καταλυτικό στοι­χείο που μακροπρόθεσμα λειτούργησε υπέρ των Ρωμαίων...
 
Oι Έλληνες ηγεμόνες διείδαν τον από δυσμάς κίνδυνο σχετικά νωρίς. O βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος έκανε την αρχή και πολέμησε τους Ρωμαίους στην Ιταλική χερσό­νησο, και ο Φίλιππος ο Ε' συμμάχησε με τον Αννίβα τον Καρχηδόνιο εναντίον των Ρωμαίων στον λεγόμενο πρώτο μακεδονικό πόλεμο το 215 πΧ. Τα αποτελέσματα όμως και των δύο εκστρατειών ακυρώθηκαν από τις μεταξύ των Ελλήνων αντιζηλίες. Ο δεύτερος μακε­δονικός πόλεμος δεκα πέντε χρόνια μετά, κατέληξε σε ήττα του Φιλίππου στις Κυνός Κεφαλές τον Ιούνιο του 197 πΧ. Η Ελληνορωμαϊκή σύγκρουση συνεχίσθηκε το 172 πΧ με τον τρίτο μακεδονικό πόλεμο, με πρωτοβουλία των Ρωμαίων αυτή την φορά.
 
Ο γιός του Φιλίππου, Περσεύς στα πρώτα χρόνια του πολέμου κατάφερε να αντιμετωπί­σει με επιτυχία τρείς υπάτους που η Ρώμη έστειλε εναντίον του. Έτσι το 168 πΧ, η Σύγκλητος εξέλεξε ύπατο τον ικανότατο στρατηγό και βετεράνο των πολέμων κατά των Γερμανικών και Γαλατικών φύλων, Λεύκιο Αιμίλιο Παύλο. Αυτός μαζί με τον στρατηγό Λεύκιο Ποστούμιο Αλβίνο οδήγησε πάλι τα στρατεύματα της Ρώμης στο Ελληνικό έδαφος. Εκεί, αφού έκανε μία ψύχραιμη εκτίμηση της καταστάσεως και μετά από μιά σειρά στρατιωτικών και πολιτικών ελιγμών, έφερε για πρώτη φορά Ρωμαϊκά στρατεύματα σε μακεδονικό έδαφος, πρώτα έξω από το Δίον και στην συνέχεια καθώς ο Περσέας υποχώρησε για να αποφύγη την κύκλωση από άλλο Ρωμαϊκό σώμα, στην περιοχή κοντά στην σημερινή Κατερίνη. Η σκηνή είχε στηθεί για την τελική φάση του δράματος...
 
Οι Ρωμαίοι, έπειτα από την κήρυξη πολέμου από το βασιλιά της Μακεδονίας Περσέα, εκστράτευσαν το 171 π.Χ. κατά του Μακεδονικού κράτους με αρχηγό το Ρωμαίο ύπατο Αιμίλιο Παύλο. Ύστερα από πολύχρονους αγώνες κατόρθωσαν να περάσουν τα στενά των Τεμπών, να κυριέψουν το Λιτόχωρο και τελικά εξανάγκασαν τους Μακεδόνες σε υποχώρηση μέχρι την περιοχή της αρχαίας Πύδνας.
 
Τα αντίπαλα στρατόπεδα
 
Ο μακεδονικός στρατός αποτελούνταν από 30.000 φαλαγγίτες, 9.000 ελαφρά οπλισμένους («ψιλοί») και 4.000 ιππείς με αρχηγό το Βασιλιά Περσέα, ο οποίος έμελε να είναι ο τελευταίος Βασιλιάς της Μακεδονίας. Η Ρώμη είχε να αντιτάξει 23.800 λεγεωνάριους, 9.600 ελαφρά οπλισμένους και 4.200 ιππείς, με αρχηγό τον ύπατο Λεύκιο Αιμίλιο Παύλο. Στη μάχη έλαβαν επίσης μέρος και οπλίτες απο φιλικές προς τη Ρώμη πόλεις. Η καθοριστική σύγκρουση έλαβε χώρα στην πεδιάδα μεταξύ των ποταμών Αίσονα (Μαυρονέρι) και Λεύκου (Πέλεκα), στην Πιερία.
 
Maxi tis Pydnas 007
 
Έτσι βρέθηκαν αντιμέτωποι το ζεστό εκείνο πρωϊνό του Ιουνίου στην όμορφη κοιλάδα της Μακεδονίας ανάμεσα από τα δύο ποτάμια τον Αίσωνα και τον Λεύκο, οι στρατοί των δύο αυτοκρατοριών. Στην βόρεια όχθη του Λεύκου, ήταν ο Περσεύς με τον στρατό του. Στα δεξιά της παρατάξεως ήταν, όπως απαιτούσε η παράδοση, το βαρύ ιππικό και δίπλα του οι Οδρύσες σύμμαχοι ιππείς υπό τον βασιλιά τους Κότυ. Λίγο πιό αριστερά οι γραμμές του πεζικού, όπου υπήρχαν μαζύ με τους Μακε­δό­νες υπασπιστές και τους άλλους Έλληνες συμμάχους του Περσέα, οι κατάξανθοι Γαλάτες μισθοφόροι. Στην άλλη άκρη ήταν το Άγημα των Μακεδόνων και οι άγριοι Θράκες οπλισμένοι με την ρομφαία, ένα όπλο σαν πλατύ δρεπάνι που αν κάποιος το χειριζόταν με δύναμη και δεξιότητα, μπορούσε να αποκεφαλίση με ένα κτύπημα τον αντίπαλο.
 
Maxi tis Pydnas 008
               
Και στο κέντρο είχε ήδη λάβει θέσεις το άνθος του Μακεδονικού στρατού, οι πυκνές τάξεις των πεζεταίρων οπλισμένες με την εξάμετρη σάρισα, το ίδιο όπλο των προ­πά­πων τους που πριν διακόσια τόσα χρόνια με αρχηγό τον Αλέξανδρο ξεκίνησαν την εκστρατεία για την κατάλυση του κολοσιαίου κράτους των Αχαιμενιδών. Παραταγμένοι όπως και τότε σε βάθος δέκα έξι ζυγών σχημάτιζαν την φοβερή Μακεδονική Φάλαγγα. Εικοσι μία χιλιάδες ήταν σύνολο οι σαρισοφόροι, δέκα χιλιάδες πεντακόσιοι Χαλκά­σπι­δες και άλλοι τόσοι οι επίλεκτοι Αργυράσπιδες. Επικεφαλής των Μακεδόνων ήταν ο βασιλιάς Περσεύς, που είχε αναλάβει προσωπικά την ηγεσία του ιππικού στην δεξιά πτέρυγα.
               
Από την νότια όχθη φαινόντουσαν οι Ρωμαίοι να παίρνουν τις θέσεις τους στον στενό χώρο μεταξύ του Ολόκρου όρους και του ποταμού. Απέναντι στο εχθρικό ιππικό, στα αριστερά τους, τάχθηκε το δικό τους βαρύ Ρωμαϊκό και Ιταλικό ιππικό μαζύ με τους Αφρικανούς συμμάχους, τους Νουμιδούς. Πιό πίσω οι Έλληνες πελταστές με τις μα­κρυές λόγχες, οι οπλίτες της Αχαϊκής συμπολιτείας που κατά την παλαιά ελληνική συνήθεια που καταδικάζαν όλοι αλλά και όλοι εφάρμοζαν, συμμάχησαν με τους αλλοεθνείς εναντίον των άλλων Ελλήνων. Στην δεξιά πτέρυγα τοποθετήθηκαν οι πολυάριθμοι Ιταλοί σύμμαχοι Λουκανοί, Βρούττιοι, Καμπανοί, Σάμνιοι και άλλοι, σε δύο ξεχωριστά σώματα, κάτι παραπάνω από δώδεκα χιλιάδες πολεμιστές. Στο ίδιο μέρος τοποθετήθηκαν και οι είκοσι δύο πολεμικοί ελέφαντες την χρησιμότητα των οποίων είχαν μάθει οι Ρωμαίοι με οδυνηρό τρόπο από τον Πύρρο. Λίγο πιό πίσω σαν στήριγμα, είχαν μπεί οι άλλοι Έλληνες, οι ελαφροί οπλίτες από την Πέργαμο που τόσο πολύτιμοι είχαν φανεί στους Ρωμαίους όταν κατήγαγαν την μεγάλη νίκη εναντίον του Σελευκίδη Αντιόχου του Γ' στην Μαγνησία το 191 πΧ.
               
Στο κέντρο της παρατάξεως είχε τοποθετηθεί το βαρύ πεζικό των Ρωμαίων, περισσότεροι από δέκα χιλιάδες πειθαρχημένοι και καλοεκπαιδευμένοι λεγεωνάριοι, σε δύο ξεχωριστές λεγεώνες. Από την θέση του Περσέα ξεχώριζαν οι κοόρτεις με τις βαρειές τετράγωνες ασπίδες (scutum), μπροστά οι πρίγκηπες (principes), μετά οι άστατοι (hastatii) και οι βετεράνοι τριάριοι (triarii) στο τέλος, να παίρνουν την χαρακτηριστική «πεσσοειδή διάταξη» ή «αβάκιον», ανάλογη δηλαδή με τον τρόπο που είναι τοποθετημένα τα τετράγωνα της σκακιέρας. Και σε μικρή απόσταση μπροστά από τους λεγεωνάριους άρχισαν ήδη να αναπτύσσονται σε αραιή διάταξη οι βελίτες, τα ελαφρά στοιχεία της Λεγεώνας που με βροχή ακοντίων μεριμνούσαν για την φθορά του εχθρού πρίν αυτός έλθη σε επαφή με το κύριο σώμα. 
 
Η στιγμή της Μάχης
 
Η μέρα είχε προχωρήση αρκετά και κανένας από τους αντίπαλους δεν έκανε το πρώ­το βήμα. Οι Ρωμαίοι έβλεπαν οτι η διάβαση του ποταμού μπροστά στους Μακεδό­νες ειδικά τώρα που δεν είχαν την αριθμητική υπεροχή, ήταν μιά επικίνδυνη υπόθεση. Ο Περσέας από την άλλη, έβλεπε τα πλεονεκτήματα της θέσεώς του και δεν ήθελε να την εγκαταλείψει εύκολα για να διακινδυνεύση επίθεση. Έτσι, και οι δύο στρατοί λίγο πρίν το μεσημέρι κουρασμένοι από την ζέστη, άρχισαν να αποσύ­ρονται από το πεδίο και να καταφεύγουν στην ασφάλεια των στρατοπέδων τους λίγο πιό πίσω.
 
Maxi tis Pydnas 012
 
Όμως τότε συνέβη ένα γεγονός που οι ιστορικοί δεν κατάφεραν έως τώρα να ξεκα­θα­ρί­σουν από­λυτα, κάτι που ερέθισε τους τραχείς Θράκες. Ένα επει­σό­διο μεταξύ στρατιωτών άραγε, ή ένας «αχάλινος ίππος» που έφυγε από την μία μεριά του ποτα­μού και πέρασε στην άλλη; Κανένας δεν θα μάθει ποτέ. Αυτό που έγινε όμως έκανε τους Θράκες πολεμιστές να περάσουν το ποτάμι χωρίς διαταγή και να πέσουν ορμητικοί στα σώματα των Ρωμαίων απέναντί τους.
 
 
 
Maxi tis Pydnas 006
 
Οι πεζεταίροι άρχισαν γρήγορα και με πειθαρχία να συγκροτούν τις τις τάξεις τους και τα παραγγέλματα των Λοχαγών και των Συνταγματα­ρ­χών τους τώρα ακούγονται καθαρά καθώς η οι σαρισοφόροι της φοβερής Μακεδονικής Φάλαγγας σαν ανθρώπινο τείχος αρχίζουν τώρα να κινούνται προς τα εμπρός. Από την απέναντι μεριά οι Ρωμαίοι φαίνονται να αιφνιδιάζονται. Καθώς όμως οι Λεγεω­νά­ριοι δεν υστερούν καθόλου σε πειθαρχία και εκπαίδευση γρήγορα οι σπείρες οργανώνονται σε κοόρτεις και, κάτω από τις κοφτές προσταγές των εκατόνταρχων, οι κοόρτεις σε λεγεώνες πανέτοιμες για την μάχη.
               
Ο Περσέας όλη αυτήν την ώρα ή δεν ήθελε ή δεν μπορούσε να συγκρατήση τους αξιωματικούς του. Ήταν άνθρωπος με αδύνατο χαρακτήρα και αναποφάσιστος και η αναρρίχησή του στον θρόνο συνδέθηκε με την δολοφονία του αδελφού του Δημητρίου στην οποία έπαιξε και ο ίδιος έναν σκοτεινό ρόλο. Οι ευθείς και προσηλωμένοι στις παραδόσεις Μακεδόνες ήταν φυσικό να μην τρέφουν μεγάλη εκτίμηση σε τέτοιον βασιλιά. Όπως και να έχει, η κατάσταση φαίνεται οτι αρχίζει να ξεφεύγει από τον απόλυτο έλεγχό του.
               
Καθώς η φάλαγγα βαδίζει γοργά σε πυκνή διάταξη, ακούγεται το παράγγελμα «κάθες τα δόρατα !» και οι σάρισες των πέντε πρώτων ζυγών οριζοντιώ­νονται ενώ οι υπόλοιπες γέρνουν 45 μοίρες προς τα εμπρός παρέχοντας έτσι σαν ομπρέλλα προ­στα­σία στους στρατιώτες από βλήματα. Ένα δάσος από σιδερένιες αιχμές προβάλλει που κινείται με απόλυτο συγχρονισμό, καθώς οι χιλιάδες πεζεταίροι διαβαίνουν σαν ένα σώμα τον ποταμό. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη φαντασία για να αντιληφθούμε οτι το θέαμα θα πρέπει να ήταν επιβλητικό και τρο­μαχτι­κό για τον αντίπαλο. Ο ίδιος ο Αιμίλιος Παύλος ομολό­γησε μετά την μάχη οτι ποτέ στην στρα­τιω­τική του ζωή δεν ένοιωσε τέτοιο φόβο όσο την στιγμή της επιθέσεως της μακεδονικής φάλαγγος. Μάταια οι βελίτες εκτοξεύουν εναντίον της ακόντια και στην συνέ­χεια οι πρώτες σπείρες τους υσσούς τους, τα ιδιόρυθμα αυτά ρωμαϊκά ακόντια. Οι σαρισοφόροι με την ιαχή «ελελεύ!» διασχίζουν δρομαίως τα τελευταία μέτρα της εφόδου τους και πέφτουν πάνω στις λεγεώνες.
               
Άγρια μάχη ξεσπά τώρα και στο κέντρο της παρατάξεως καθώς οι επίλεκτοι των δύο στρατών προσπαθούν να καταβάλλουν ο ένας τον άλλον. Ο ωθισμός της Φάλαγγος γρήγορα αποδεικνύεται ισχυρότερος και καθώς οι Ρωμαϊκές σπείρες αδυνατούν να βρούν διέξοδο για να προσβάλλουν τον εχθρό καθηλωμένες εμπρός στο δάσος των σαρισών, οι λεγεώνες αργά αλλά σταθερά υποχωρούν. Σε ένα ή δύο σημεία μάλιστα η υποχώρηση αρχίζει να γίνεται πανικός.
 
Maxi tis Pydnas 013
 
Η Ρωμαϊκή αντεπίθεση
 
Τότε η ψυχραιμία και η σταθερότητα του Λεύκιου Αιμίλιου Παύλου ήταν που δικαί­ωσαν την Ρωμαϊκή σύγκλητο για την επιλογή της. Καταλαβαίνει οτι η Φάλαγγα είναι δύσκολος αντίπαλος όσο είναι σε πυκνή και αδιάσπαστη παράταξη. Διατάζει τις δύο λεγεώνες να υποχωρήσουν μέχρις ότου ευρεθούν στο λοφώδες έδαφος, ελπίζοντας να παρασύρει τους πεζεταίρους. Ταυτόχρονα δίνει και άλλες εντολές : Πρώτα ανασυντάσ­σει τους συμμάχους του Ιταλούς στο δεξιό του πλευρό και διατάζει να αντεπιτεθούν με τους ελέφαντες μπροστά εναντίον των Θρακών και Μακεδόνων πεζών που πέρασαν το ποτάμι. Στην συνέχεια διατάζει το ιππικό του να επιτεθεί στο δεξί πλευρό της φάλαγγας αλλά και κατά μήκος του μετώπου των τάξεών της.
 
Maxi tis Pydnas 010
 
Η στάση του Περσέα στη μάχη
 
Όλη αυτή την ώρα και ενώ η μάχη μαινόταν στην απέναντι όχθη, αυτός με το σύνολο του ιππικού και μεγάλο μέρος των πεζικών δυνάμεων παρέμενε αδρανής. Ήταν μήπως ο φόβος που τον συγκρατούσε; Είχε μήπως κάποιο μυστικό σχέδιο δράσεως; Ότι και να ήταν το κίνητρό της, η αδράνεια αυτή του μακεδόνα βασιλέα αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ιστορικά μυστήρια. Εκείνο που είναι σίγουρο είναι οτι διευκόλυνε τους Ρωμαίους κατά πολύ, απελευθερώνοντας μέγα μέρος των δυνάμεών τους. Στο δεξιό πλευρό της Ρωμαϊκής παρατάξεως οι πολυάριθμοι Ιταλοί άρχισαν ήδη να κάμπτουν το μακεδονικό και θρακικό πεζικό. Εκεί που ασκήθηκε η φοβερώτερη πίεση ήταν στο κέντρο. Καθώς η εγκληματική αδράνεια του Περσέα άφησε το Ελληνικό δεξιό τελείως ακάλυπτο, το Ρωμαϊκό ιππικό χωρίς φόβο άρχισε να κάνει μαζικές εφόδους κατά της φάλαγγος προκαλώντας απώλειες και, το κυριώτερο, προκαλώντας αταξία στις γραμμές τις.
               
Παρ' όλα αυτά η φάλαγγα συνεχίζει. Όμως από ενθουσιασμό των στρατιωτών αλλά και απειρία των αξιωματικών της, καταδιώκοντας τους Ρωμαίους έχει αρχίσει ήδη να ανηφορίζει τις ομαλές πλαγιές του Ολόκρου. Όμως ο Περσέας που τους βλέπει καθαρά δεν είναι Αλέξανδρος. Δεν δοκιμάζει ή δεν μπορεί να τους σταματήση. Και οι πυκνές σειρές των πεζεταίρων που είναι και το μεγάλο τους πλεονέκτημα στην μάχη, ανοίγουν εδώ και εκεί καθώς το ανώμαλο έδαφος διασπά τις γραμμές τους. Αυτή την στιγμή ο Αιμίλιος Παύλος διατάζει τις λεγεώνες να αντεπιτεθούν. Αμέσως φαίνεται καθαρά οτι ο Ρωμαϊκός σχηματισμός είναι πιό ευέλικτος και καλύτερα προσαρμοσμένος για μάχη σε ανώμαλο έδαφος. Οι δύο λεγεώνες αναλύονται σε κοόρτεις και αυτές στις σπείρες τους, που τώρα αρχίζουν να εισδείουν ανάμεσα στα κενά της φάλαγγος. Η μάχη αρχίζει να διασπάται σε πολυάριθμες επιμέρους συγκρούσεις. Καθώς η σάρισα είναι όπλο που είναι πολύ δύσχρηστο σε μονομαχίες, οι λεγεωνάριοι χρησιμοποιώντας επιδέξια το περίφημο ιβηρικό ξίφος τους το gladius hispaniensis, επιφέρουν μεγάλες απώλειες στο μακεδονικό πεζικό, απώλειες που ανοίγουν ακόμη περισσότερο τις γραμμές της φάλαγγος.
               
Ο Περσεύς που εξακολουθεί να κρατά μακρυά από την μάχη χιλιάδες στρατιώτες του, βλέπει την άσχημη τροπή της μάχης. Τι σκέψεις πέρασαν από το μυαλό του εκείνες τις στιγμές κανείς δεν θα μάθει ποτέ. Ήθελε να διαφυλάξη το ιππικό του για να έχει ένα κάποιο στοιχείο ισχύος στις διαπραγματεύσεις απέναντι στους Ρωμαίους, ή απλά πανι­κο­βλήθηκε; Ότι και να σκέφθηκε, η ενέργειά του αποτέλεσε τήν επισφράγιση της θα­να­­τικής καταδίκης της Μακεδονίας σαν βασιλείου: Εγκατέλειψε τον στρατό του και με το ιππικό τράπηκε προς την πρωτεύουσα, την Πέλλα. Η υποχώρηση του μακεδο­νι­κού στρατού μετρέπεται πλέον σε άτακτη φυγή και αυτή με την σειρά της σε γενι­κευ­μέ­νη σφαγή των ανυπεράσπιστων πλέον φυγάδων. Ο στρατός διαλύεται και το άνθος της Μακεδονικής νεό­τη­τος, είκοσι χιλιάδες και πλέον στρατιώτες, πέφτει άδοξα στην Πύδνα.
 
 
Maxi tis Pydnas 011
 
Τα επόμενα χρόνια
 
Στα χρόνια που θα ακολουθήσουν οι Μακεδόνες θα κάνουν μερικές απόπειρες για να απελευθερωθούν από τους Ρωμαίους, απόπειρες οι οποίες πνίγονται στο αίμα.  Σαν συνέπεια ο Ρωμαϊκός ζυγός θα γίνει ειδεχθής και σκληρός για πολλά χρόνια. Το άλλοτε ένδοξο βασίλειο του Φιλίππου και του Αλεξάνδρου θα χωρισθεί σε τέσσερις επαρχίες που θα κρατούνται δέσμιες με βαρύτατη φορολογία και μεταξύ των οποίων θα απαγορεύεται κάθε είδους επαφή. Και μόλις εξέλιπε το κραταιό βασίλειο της Μακεδονίας, το «αντίπαλον δέος» για την Ρώμη, τα υπόλοιπα Ελληνικά κράτη-πόλεις είναι εύκολη λεία πλέον για τους Ρωμαίους και η ολόκληρη η Ελλάδα σύντομα θα μετατραπεί σε Ρωμαϊκό ανδράποδο.Τελικά, ο Ρωμαίος Μόμιος νίκησε το στρατό του Δικαίου στη μάχη της Κορίνθου το 148 π.Χ. και υπέταξε ολόκληρη την υπόλοιπη νότια Ελλάδα, η οποία και αποτέλεσε επαρχία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας με το όνομα Αχαΐα.
 
Makedonia Rwmaika xronia
 
Η κατάκτηση της Μακεδονίας από τη Ρώμη, της ισχυρότερης δύναμης στον ελλαδικό χώρο σήμανε το πρώτο καθοριστικό βήμα για τη ρωμαϊκή εδαφική διείσδυση στον ελλαδικό χώρο και έπειτα σε όλη την Ελληνιστική Ανατολή.
 
 
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
 
I. Eckstein, Arthur, (2008), "Rome Enters the Greek East-From Anarchy to Hierarchy in the Hellenistic Mediterranean, 230-170 B.C.", Blackwell Publishing
II. Ed. A.E. Astin, F.W. Walbank, M.W. Frederiksen, R.M, Ogilvie, (1989), "The Cambridge Ancient History, 2nd edition, Volume VIII-Rome and the Mediterranean to 133 B.C.", Cambridge University Press.
III. Εd. J. Roisman and Ian Worthington. (2010). "A Companion to Ancient Macedonia", Blackwell Companions on Ancient World, Blackwell Publishing
 
 
 
 
 
Κάντε Like στη σελίδα μας στο Facebook ''Θεσσαλονίκη-Ιστορικό Αρχείο''
για να ενημερώνεστε καθημερινά για ιστορικά θέματα της Θεσσαλονίκης και της Μακεδονίας
 

 

Read 289 times
Bookmark and Share

Translate this article:

Giatroi Xwris Synora Banner 01

Giatroi Xwris Synora Banner 02

Thessaloniki Poli twn Balkaniwn banner

Republic Radio 100.3 02

Bibliopwleio