Anazitisi Nosokomeia Thessalonikis Epikoinwnia Thessgiatro
Eggrafi Melwn  Oroi Xrisis Thessgiatro  Oroi Xrisis

1 Νοεμβρίου 1920: οι μοιραίες εκλογές που έκριναν την ιστορία της Ελλάδος

 Ekloges 1920 001

 

Την 1η Νοεμβρίου του ’20 έγιναν οι εκλογές που καθόρισαν το μέλλον του ελληνισμού της Ανατολής. Στην Ελλάδα συγκρούστηκαν οι δυνάμεις που ήταν υπέρ της συμμετοχής της Ελλάδας στο μεταπολεμικό (του Α’ παγκοσμίου πολέμου) σκηνικό και της απελευθέρωσης των Ελλήνων της ανατολής που είχαν ήδη γευθεί από το 1914 την πολιτική Γενοκτονίας του τουρκικού εθνικισμού, και απ’ την άλλη οι μοναρχικές δυνάμεις της Μικράς πλην Εντίμου που πολιτεύθηκαν με το σύνθημα «Μικρά πλην έντιμος Ελλας» και πρότειναν ως λύση του Μικρασιατικού Ζητήματος το «Οίκαδε». Δηλαδή να γυρίσουν τα παιδιά τους πίσω εγκαταλείποντας τους Έλληνες της Ανατολής στο έλεος των εθνικιστών του Μουσταφά Κεμάλ πασά.
 
Ekloges 1920 003
 
Ο Βενιζέλος, παρόλα τις παραλήψεις του και τις μεγάλες υστερήσεις του, είχε μια καλή αντίληψη των δεδομένων στη μικρασιατική ενδοχώρα και της άποψης και των αντιθέσεων των συμμάχων. Ήξερε πολύ καλά ότι εκείνη τη στιγμή οι Βρετανοί, ήταν σφόδρα ενοχλημένοι από το κίνημα του Κεμάλ, που ακόμα ήταν αδύναμο και ανίσχυρο και βασιζόταν μόνο σ’ όποιες παρακρατικές ομάδες (τεσκιλάτ ι μαχσούσα) των νεότουρκων είχαν επιβιώσει συν μέρος από τα στρατεύματα της Ανατολής που πολεμούσαν κατά των Αρμενίων.
 
Ekloges 1920 004
 
Σ’ αυτή τη γνώση βασίστηκε το ριζοσπαστικό Υπόμνημα Βενιζέλου που απεστάλη στις 5 Οκτωβρίου του 1920, πρότεινε την υπό όρους αναθεώρηση της Συνθήκης των Σεβρών με τη δημιουργία δύο νέων κρατών. Του κράτους του Πόντου και αυτό της Κωνσταντινούπολης. Με την προυπόθεση ότι μαζί με τους Βρετανούς που θα αναλάμβαναν την κάλυψη των μετόπισθεν και τη χρηματοδότηση της επιχείρησης, θα κατέπνιγαν το εθνικιστικό κίνημα του Κεμάλ εν τη γενέσει του. Κάποια στοιχεία που παρουσιάζει ο Σβολόπουλος στο νέο του βιβλίο, συνηγορούν στο γεγονός ότι οι Βρετανοί προσανατολίζονταν στην κατεύθυνση υιοθέτησης της πρότασης αυτής.
 
Ekloges 1920 012
 
Ekloges 1920 011
Ο Βενιζέλος υπογράφει τη Συνθήκη των Σεβρών
 
Την πιθανότητα υλοποίησης αυτής της νέας αντίληψης ακύρωσε η πολιτική του νικητή των εκλογών του Νοεμβρίου του 1920. Με τη νέα αυτή πολιτική δόθηκε ο απαιτούμενος χρόνος στο τουρκικό εθνικιστικό κίνημα να ισχυροποιήσει τη θέση του στο εσωτερικό οθωμανικό μέτωπο, να δημιουργήσει διεθνή ερείσματα, να αποκαταστήσει τις επαφές με τους δυτικούς εχθρούς του και να ενστερνιστεί τους ενδοσυμμαχικούς αντιπάλους των Ελλήνων, οι οποίοι μετά την επαναφορά του Κωσταντίνου στο θρόνο απέκτησαν το ηθικό πλεονέκτημα ώστε να απεμπολήσουν τις συμμαχικές τους υποχρεώσεις..
 
Το μεγάλο ερώτημα είναι γιατί προκήρυξε τις εκλογές εκείνη τη στιγμή ο Βενιζέλος. Το επιχείρημα των Βενιζελικών, ότι ήταν αναγκασμένος να τις προκηρύξει για λόγους δημοκρατικής νομιμοφροσύνης είναι αστείο. Ο Βενιζέλος ποτέ δεν υπήρξε δημοκράτης. Από την εποχή του Θέρισσου κινήθηκε ένοπλα και επαναστατικά… ή δικατατορικά. Το επιχείρημα των μοναρχικών ότι έκανε τις εκλογές για να τις χάσει (2 χρόνια πριν την Ήττα στη Μικρά Ασία), είναι κάτι περισσότερο από αστείο που δεν αξίζει καν να συζητηθεί.
 Ekloges 1920 002
 
Η βασική αιτία της απόφασης για εκλογές βρίσκεται μόνο στον ασταθή ψυχικό κόσμο του Βενιζέλου. Ο Βενιζέλος κατέρρευσε ψυχολογικά μετά τη δολοφονική απόπειρα που έκαναν εναντίον του οι δύο φιλομοναρχικοί αξιωματικοί στο σταθμό Λυών του Παρισιού. Μια άλλη εκτίμηση για την απόφαση, είναι ότι το ημιδικτατορικό καθεστώς που είχε δημιουργήσει, είχε κατασκευάσει παράλληλα τέτοια φίλτρα μεταξύ εξουσίας και κοινωνίας, ώστε να μην αντιλαμβάνονται ορθά τις απόψεις της κοινωνίας, που μεγάλο μέρος ήταν ακραία φιλοβασιλικό (Παλαιά Ελλάδα) όπως και οι μειονότητες (Βούλγαροι, μουσουλμάνοι και Εβραίοι) στις Νέες Χώρες.
 
Οι Ελληνικές βουλευτικές εκλογές του 1920 διεξήχθησαν κατά τη διάρκεια πολεμικών επιχειρήσεων. Την απόφαση της διεξαγωγής τους έλαβε ο Ελευθέριος Βενιζέλος ύστερα από συνεχή αιτήματα της αντιπολίτευσης και αφού είχε ολοκληρωθεί η διαδικασία υπογραφής της συνθήκης των Σεβρών.
 Ekloges 1920 013
 
Αρχικά μετά τη διάλυση της Βουλής οι εκλογές αυτές προκηρύχθηκαν για τις 25 Οκτωβρίου του 1920. Δεκατρείς όμως ημέρες πριν τη διεξαγωγή τους πέθανε αιφνίδια από δάγκωμα πιθήκου ο Βασιλιάς Αλέξανδρος. Έτσι στη θέση του ορίστηκε Αντιβασιλέας ο Ναύαρχος Κουντουριώτης.
 
Ekloges 1920 015
Αλέξανδρος Α΄ Βασιλεύς των Ελλήνων
 
Ekloges 1920 016
 
Ekloges 1920 017
 
Ekloges 1920 018
 
Τελικά οι εκλογές διεξήχθησαν στις 1 Νοεμβρίου 1920 και ουσιαστικά ανάμεσα σε δύο παρατάξεις για πρώτη φορά στην Ελληνική κοινοβουλευτική ιστορία, ακριβώς λόγω της πόλωσης που επικρατούσε την εποχή εκείνη. Το ένα ήταν το κυβερνών Κόμμα των Φιλελευθέρων και το άλλο η Ηνωμένη Αντιπολίτευσις, η οποία ήταν η ένωση όλων των υπολοίπων κομμάτων (Κόμμα Εθνικοφρόνων, Συντηρητικό Κόμμα, Μεταρρυθμιστικό Κόμμα, κ.α. μικρότερα), εκτός από το ΣΕΚΕ (Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος), που κατέβηκε στις εκλογές αυτόνομο, αλλά δεν εξέλεξε βουλευτές.
 
Από τις εκλογές αυτές νικητής αναδείχθηκε η Ηνωμένη Αντιπολίτευσις ενώ ο ίδιος ο Ελευθέριος Βενιζέλος, που πριν λίγους μήνες η Βουλή τον είχε ανακηρύξει «άξιον της Ελλάδος ευεργέτην και σωτήρα της πατρίδος», δεν εκλέχθηκε ούτε βουλευτής.
 
Ekloges 1920 014
 
Κυβέρνηση σχηματίζει ο Δημήτριος Ράλλης και στις 24 Ιανουαρίου 1921 ο Ν. Καλογερόπουλος ενω στο Μικρασιατικό μέτωπο φαίνονται τα πρώτα σύννεφα. Στις 26 Μαρτίου 1921 ο Δ. Γούναρης και μετά στις 22 Μαρτίου ο Π. Πρωτοπαπαδάκης. Τον Αύγουστο επέρχεται η Μικρασιατική Καταστροφή. Μετά έχουμε κυβερνήσεις των Ν. Τριανταφυλάκου και Στ.Γονατά.
 
Σημειώνεται ότι σε αυτές τις εκλογές ψήφισαν για πρώτη και τελευταία φορά Έλληνες από τη μόλις απελευθερωμένη Ανατολική Θράκη.
 
Στο μέτωπο της Μικράς Ασίας, καθώς και στη Δυτική και Ανατολική Θράκη, οι εκλογές διεξήχθησαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα, με χάρτινο ψηφοδέλτιο αντί με σφαιρίδια. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος είχε δηλώσει ότι οι Θράκες είναι εγγράματοι με μακρά παράδοση σε τέτοιου είδους διαδικασίες.
 
Ekloges 1920 019
 
Μετά την αποτυχία του αυτή ο Ε. Βενιζέλος κατέφυγε στο Παρίσι. Το ίδιο έτος έχασε τις εκλογές και ο Κλεμανσό.
 
Ekloges 1920 020
 
Για τη διενέργεια των εκλογών αυτών πολύ χαρακτηριστική και κατηγορηματική υπήρξε η άποψη που διατύπωσε ο μετριοπαθής πολιτικός Κ. Ζαβιτσιάνος που έγραψε: «Η ενέργεια εκλογών το 1920 ουδαμόθεν εδικαιολογείτο. Μεγαλύτερον πολιτικόν σφάλμα ήτο αδύνατον να διαπραχθή».
 

Αποτελέσματα

Εκλογικό σύστημα : Πλειοψηφικό με ευρεία εκλογική περιφέρεια. Η ψηφοφορία έγινε με σφαιρίδιο.
Εκλογικός Νόμος : Άρθρα 66 και 68 του Συντάγματος του 1864[2]
Εκλογικές περιφέρειες : 40
Κόμματα Αρχηγοί Ψήφοι Έδρες
 
1 Ηνωμένη Αντιπολίτευσις Δημήτριος Γούναρης 368,678 49,36 260
2 Κόμμα Φιλελευθέρων Ελευθέριος Βενιζέλος 375,803 50,31 110
3 Ανεξάρτητοι υποψήφιοι - 2,465 0,33 0
 
Ψηφίσαντες 746,946
 
Ekloges 1920 021
 
Ekloges 1920 023
 
Την 1η Νοεμβρίου 1920 ο ελληνικός λαός κατέστρεψε, στις εκλογές που διεξήχθησαν την ημέρα εκείνη, όλα τα οράματα, που γενεές ολόκληρες είχαν εκθρέψει για τη Μεγάλη Ελλάδα, για μια Ελλάδα που θα περιέκλειε στα σύνορά της όλα τα τέκνα της, για την Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών
 
Στις εκλογές εκείνες, ο ελληνικός λαός κατεψήφισε τον Ελευθέριο Βενιζέλο και την πολιτική του και, με την ψήφο του, οδηγήθηκε κατ’ ευθείαν στη Μικρασιατική Καταστροφή, τις συνέπειες της οποίας υφιστάμεθα ακόμη και σήμερα. Και το φοβερότερο είναι, ότι την ψήφο αυτή, με την οποία κυριολεκτικά αυτοκτόνησε, την έδωσε ο ελληνικός λαός, χωρίς να υποψιάζεται τις συνέπειές της, την επομένη, ακριβώς, του μεγαλύτερου θριάμβου του Βενιζέλου: της υπογραφής της Συνθήκης των Σεβρών, που θα δημιουργούσε (εφόσον, φυσικά, δεν ανατρεπόταν η πολιτική του Βενιζέλου) αυτή την Ελλάδα των εθνικών οραμάτων. 

Με την εφαρμογή του πλειοψηφικού εκλογικού συστήματος, επιτεύχθηκε αυτό που επιζητούσαν όλοι οι εχθροί της Ελλάδος:

Να ανατραπεί ο Βενιζέλος με οποιονδήποτε τρόπο, αφού δεν κατόρθωσε να αφανισθεί φυσικώς, με την απόπειρα δολοφονίας του στον Σταθμό της Λυών, στο Παρίσι, την 30ή Ιουλίου 1920, όταν επέστρεψε στην Ελλάδα με τη Συνθήκη των Σεβρών στον χαρτοφύλακά του.
 
Πράγματι, οι εκλογές της 1ης Νοεμβρίου διεξήχθησαν με το κρατούν, τότε σύστημα, του πλειοψηφικού με σφαιρίδιο. Και το αποτέλεσμά τους έδειξε ότι επί 746.946 εκλογέων, που ψήφισαν σε όλο το κράτος [εκτός, εννοείται των ανδρών του στρατού, που ψήφισαν στο μέτωπο, του οποίου (στρατού) οι εκλογές ακυρώθηκαν και δεν γνωστοποιήθηκαν] το μεν Κόμμα των Φιλελευθέρων (του Βενιζέλου) έλαβε 375.803 ψήφους, (50,31%) η δε «Ηνωμένη Αντιπολίτευσις» 368.678 (49.35%). Δηλαδή, ο Βενιζέλος σε όλη τη χώρα πλειοψήφησε κατά 7.125 ψήφους. (Οι υπόλοιπες 2.465 ψήφοι, που αποτελούν τη διαφορά μεταξύ του όλου αριθμού των ψηφισάντων (746.946) και των ψήφων που έλαβαν οι δύο μεγάλοι συνδυασμοί, Φιλελευθέρων και Ηνωμένης Αντιπολιτεύσεως (744.481) δόθηκαν σε μικρότερα κόμματα ή μεμονωμένους υποψήφιους. Πάντως, πρέπει να τονισθεί, ότι το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος, τότε ονομαζόμενο ΣΕΚΕ (Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος) ψήφισε υπέρ της Ηνωμένης Αντιπολιτεύσεως και καυχιόταν κατόπιν ότι αυτό έριξε τον Βενιζέλο.
 

Έχασε ο Βενιζέλος!

Εν τούτοις, λόγω του εκλογικού συστήματος, οι Φιλελεύθεροι, των οποίων οι ψήφοι, όπως θα δούμε παρακάτω, ήταν περισσότερο συγκεντρωμένες σε ορισμένες περιφέρειες, επί 369 βουλευτικών εδρών, κέρδισαν (όπως σημειώνει ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου στο έργο του «Δημοκρατία και Εκλογικό Σύστημα») μόνο 118, δηλαδή το ένα τρίτο περίπου, το οποίο, μάλιστα, περιορίσθηκε μετά τις ακυρώσεις εκλογών και τις αποσκιρτήσεις Μουσουλμάνων, στο ένα τέταρτο περίπου του όλου αριθμού των βουλευτών. Στην Παλαιά Ελλάδα, δηλαδή την προ του 1912, η Ηνωμένη Αντιπολίτευσις έλαβε συνολικά 255.437 ψήφους και εξέλεξε 177 βουλευτές, οι Φιλελεύθεροι έλαβαν συνολικά 172.717 και δεν κατόρθωσαν να εκλέξουν παρά μόνο επτά βουλευτές, και αυτούς στις μικρές περιφέρειες Ύδρας, Σπετσών και Άρτας. Στις μεγάλες περιφέρειες αποκλείσθηκαν εντελώς οι Φιλελεύθεροι από οποιαδήποτε αντιπροσώπευση, παρ’ όλη τη μεγάλη δύναμη που έδειξαν ότι είχαν. Στην Αττική, για παράδειγμα, η Ηνωμένη Αντιπολίτευσις συγκέντρωσε 46.535 ψήφους και πήρε και τις 22 βουλευτικές έδρες, δηλαδή κάθε 2.128 οπαδοί της εξέλεξαν και ανά έναν φίλο τους βουλευτή. Απεναντίας, οι 36.180 Φιλελεύθεροι της Αττικής δεν εξέλεξαν κανέναν. Μεταξύ των άλλων απέτυχε ―προς αιώνιο όνειδος του ελληνικού λαού― και ο ίδιος ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος είχε επιλέξει να εκτεθεί στον νομό Αττικής και έλαβε 39.879 ψήφους. Στην Αχαΐα και στην Ήλιδα σχετικά μικρή πλειοψηφία έδωσε απόλυτη νίκη στους υποψήφιους της Ηνωμένης Αντιπολιτεύσεως. Κάθε 1.369 ψηφοφόροι της εξέλεξαν ανά έναν βουλευτή, ενώ 18.485 Φιλελεύθεροι ψηφοφόροι αποκλείσθηκαν εντελώς από οποιαδήποτε αντιπροσώπευση στη Βουλή. Με τον τρόπο αυτό, χάρη στο πλειοψηφικό σύστημα εκλογής, η μειοψηφία του λαού εισήλθε στη Βουλή ως πλειοψηφία και ρύθμισε την πολιτική του Κράτους, αντίθετα προς τη θέληση της πλειοψηφίας, για να καταλήξει στη μεγάλη εθνική συμφορά. Έχει ενδιαφέρον να παρατηρήσει κανείς τις εκλογές του 1920 στις λεπτομέρειές τους. Το πρώτο, που παρατηρεί είναι ότι στην Ύδρα και στη Θράκη ήταν τόση η παμψηφία των Φιλελευθέρων, ώστε η Ηνωμένη Αντιπολίτευσις δεν παρουσίασε κανέναν υποψήφιο. 
 

«Οι Ηπειρώται! Οι αιώνιοι Έλληνες»

Στην Ύδρα, όπως και στις περιοχές της Θράκης (Αδριανούπολης ―ναι, Αδριανούπολης, γιατί η Αδριανούπολη, χάρη στην πολιτική του Βενιζέλου, αποτελούσε τότε μέρος της Ελλάδος―, Έβρου, Καλλίπολης, Ραιδεστού, Ροδόπης, Σαράντα Εκκλησιών), δηλαδή στις μόλις απελευθερωθείσες περιοχές, όπου το πατριωτικό αίσθημα ήταν ιδιαιτέρως υψηλό, η Ηνωμένη Αντιπολίτευσις, (δηλαδή οι οπαδοί της «μικράς και εντίμου Ελλάδος») δεν βρήκε καν υποψήφιους για να εκθέσει. Επίσης οι Φιλελεύθεροι πλειοψήφησαν στις περιοχές Άρτης, Δράμας, Ηρακλείου, Ιωαννίνων, Λασηθίου, Λέσβου, Πρεβέζης, Ρεθύμνου, Χανίων, Χίου, Σπετσών, δηλαδή, εν συνόλω, μαζί με τη Θράκη και την Ύδρα σε 18 από τις 40 εκλογικές περιφέρειες της χώρας, δηλαδή στο 45%.
 
Πήραν, όπως είπαμε, 375.803 ψήφους σε όλη την Ελλάδα έναντι 368.678 της Ηνωμένης Αντιπολιτεύσεως, δηλαδή 7.125 περισσότερες ψήφους. Και όμως, εξέλεξαν μόνο 118 βουλευτές, έναντι 251 της Ηνωμένης Αντιπολιτεύσεως, δηλαδή σχεδόν το 32% του συνόλου, το οποίο περιορίσθηκε, όπως είπαμε, σε 25% περίπου, μετά ορισμένες ακυρώσεις εκλογών και αποσκιρτήσεις Μουσουλμάνων βουλευτών από τους Φιλελευθέρους προς την Ηνωμένη Αντιπολίτευσι, που έγινε πλέον κυβέρνηση της χώρας.
 
   filomonarxikoi filomonarxikoi 2
 
filomonarxikoi 5
Η επιστροφή του Κωνσταντίνου.
 
 
filomonarxikoi 4 filomonarxikoi 1
 Δημήτριος Γούναρης, ο νικητής των μοιραίων εκλογων του 1920 
 
Και είναι χαρακτηριστικό, ότι τον Βενιζέλο ψήφισαν κυρίως οι απελευθερωθείσες περιοχές, δηλαδή η Θράκη, η Κρήτη, το νησιά του Αιγαίου, η Δράμα, η Ήπειρος, αλλά και τα νησιά ης Ύδρας και των Σπετσών. Όταν, το βράδυ των εκλογών, ο Βενιζέλος έμαθε ότι η Ήπειρος (νομοί Ιωαννίνων και Άρτης) του έδινε άνετη πλειοψηφία (11.536 έναντι 7.282 στα Ιωάννινα και 3.605 έναντι 2.989 της Ηνωμένης Αντιπολιτεύσεως στην Άρτα) συγκινήθηκε και είπε: «Οι Ηπειρώται! Οι αιώνιοι Έλληνες!». Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα αποτελέσματα της Θεσσαλονίκης, όπου σημειώθηκε συντριπτική νίκη της Ηνωμένης Αντιπολιτεύσεως με 23.375 ψήφους έναντι μόλις 14.580 του Βενιζέλου, ο λόγος είναι ότι σύσσωμοι οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, που αποτελούσαν τότε πολυάριθμη και ανθούσα κοινότητα, ψήφισαν εναντίον του. Ο λόγος είναι ότι προτιμούσαν να ζουν υπό το Οθωμανικό Κράτος, παρά υπό το Ελληνικό και είχαν πολύ δυσαρεστηθεί που ο Βενιζέλος απελευθέρωσε τη Μακεδονία και ειδικά τη Θεσσαλονίκη και έκαναν ό,τι μπορούσαν για την ανατροπή του. 
 
Ekloges 1920 007
 
Η λεγόμενη «Παλαιά Ελλάς», η προ του 1912, ψήφισε την Ηνωμένη Αντιπολίτευσι και έγινε αιτία της εκλογικής νίκης της. Τυφλωμένοι από το κομματικό πάθος οι Παλαιοελλαδίτες, ανέτρεψαν τον δημιουργό της Μεγάλης Ελλάδος, χωρίς ν’ αναλογίζονται τις συνέπειες. Γιατί είναι δύσκολο να υποθέσει κανείς, ότι διακατέχονταν από διακαή πόθο να υποδεχθούν ενάμισι εκατομμύριο Έλληνες, πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, που τους έφεραν στην Ελλάδα, πεινασμένους και ρακένδυτους, με την ψήφο τους. 
 
Ekloges 1920 005
 Η τουρκική εφημερίδα της Κωνσταντινούπολης Yeni Giun πανηγυρίζει τη νίκη του Κεμάλ επί των Ελλήνων.
Στο πρωτοσέλιδό της έχει τις φωτογραφίες των Γούναρη και Στράτου
κάτω από τον εντυπωσιακό τίτλο: «ΓΟΥΝΑΡΗΣ-ΣΤΡΑΤΟΣ : ΟΙ ΣΩΤΗΡΕΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ»
 
 

Κατ’ επίφαση συμμαχίες

Στις 22 Νοεμβρίου/5 Δεκεμβρίου 1920 διεξήχθη δημοψήφισμα. Υπέρ της επανόδου του Κωνσταντίνου ψήφισαν 999.960 (99%) και εναντίον 10.383 (1%). Πώς όμως εντός τριών εβδομάδων η δύναμη του βενιζελισμού περιορίστηκε από το 50% περίπου στο 1%; Στις 6/19 Δεκεμβρίου 1921 επέστρεψε ο βασιλέας. Αυτό έδωσε το πρόσχημα στους συμμάχους να μας εγκαταλείψουν στον μικρασιατικό πόλεμο. Γάλλοι, Ιταλοί και Σοβιετικοί υπέγραψαν σύμφωνα φιλίας και συνεργασίας με τον Κεμάλ Ατατούρκ. Τα βαθύτερα αίτια προσεταιρισμού των Τούρκων ήταν η άρνηση της Αγγλίας να εγγυηθεί τα γαλλογερμανικά σύνορα, η επιθυμία της για επαναβιομηχανοποίηση της Γερμανίας και το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα του πρίγκιπα Φεϊζάλ στη Συρία. Αυτοί οι τρεις λόγοι ώθησαν τη Γαλλία στην αναθεώρηση της πολιτικής της έναντι του μικρασιατικού ζητήματος. Οι Ιταλοί αντιμετώπισαν ως εχθρική ευθύς εξαρχής την ελληνική πολιτικο-στρατιωτική παρουσία στη ζώνη της Σμύρνης μετά τις 15 Μαΐου 1919. Ο Λένιν υποστήριξε τον Κεμάλ, διότι θεώρησε ότι ο αγώνας του στρεφόταν κατά του «δυτικού ιμπεριαλισμού». Η Μεγάλη Βρετανία συμπαρατασσόταν με την Ελλάδα μόνο φραστικά. Οι όποιες προτάσεις των Δυτικών μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή είχαν στόχο την αναθεώρηση της Συνθήκης των Σεβρών σε βάρος των ελληνικών συμφερόντων. Το κωνσταντινικό καθεστώς, φοβούμενο το πολιτικό κόστος, συνέχισε τις επιχειρήσεις στη Μικρά Ασία, ενώ ήταν εμφανής η μεταστροφή του διεθνούς κλίματος υπέρ των τουρκικών επιδιώξεων.
 
Ekloges 1920 010
 
Εν τέλει, με λάθη και παραλείψεις της τότε αντιβενιζελικής ηγεσίας το μικρασιατικό μέτωπο κατέρρευσε. Η Σμύρνη πυρπολήθηκε... Χιλιάδες οι νεκροί και οι πρόσφυγες... Οι Τούρκοι με τη Συνθήκη της Λωζάννης (24 Ιουλίου 1923) επανέκτησαν τη ζώνη της Σμύρνης, την Ίμβρο και την Τένεδο, αλλά, δυστυχώς, και την Ανατολική Θράκη αμαχητί... Με την ανταλλαγή των πληθυσμών (πλην των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης και των μουσουλμάνων της Δυτικής Θράκης) αγνοήθηκε τελείως η επιθυμία των προσφύγων για επιστροφή στις πατρογονικές τους εστίες. Η ελληνική παρουσία τριών χιλιάδων και πλέον ετών στη Μικρά Ασία έσβησε... Ο Ελληνισμός έκτοτε έχασε τον έναν του πνεύμονα και υποβαθμίστηκε γεωπολιτικά συγκριτικά με την Τουρκία.
 
Prosfyges 01
 
Prosfyges 02
 
Prosfyges 03
 

Οι συνέπειες

Φυσικά οι συνέπειες ήταν μεγάλες και οι εξελίξεις ραγδαίες. Θεωρώντας την Ελλάδα και τον στρατό της στη Μικρά Ασία εντολοδόχους της Αγγλίας, η Γαλλία, η οποία είχε κυρίως οικονομικά συμφέροντα στην περιοχή και είχε υποστεί τις πρώτες συνέπειες των στρατιωτικών δυνάμεων του Κεμάλ στην Κιλικία, άρχισε να εκφράζει επίσημα πιέσεις για την αναθεώρηση της Συνθήκης και να προτείνει την «πολιτική» λύση για την αντιμετώπιση του τουρκικού εθνικισμού. Παράλληλα και στην Αγγλία οι εσωτερικές αντιδράσεις πλήθαιναν συνεχώς πιέζοντας για αναθεώρηση της Συνθήκης των Σεβρών. Ετσι η ήττα του Βενιζέλου στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920 και η παλινόρθωση του Κωνσταντίνου έδωσαν απλώς την ευκαιρία στις Δυνάμεις, και κυρίως στη Γαλλία και στην Ιταλία, να εκδηλώσουν ανοιχτά την αντίθεσή τους απέναντι στην Ελλάδα. 
 
Prosfyges 04
 
Τώρα το ερώτημα είναι εάν ο Βενιζέλος παρέμενε στην Αρχή μπορούσε να αποτρέψει την ήττα και την Μικρασιατική Καταστροφή. Η ουσία είναι ότι με την αποχώρηση του Βενιζέλου από το προσκήνιο η Ελλάδα έχασε αναμφισβήτητα έναν ικανότατο εκπρόσωπο απέναντι στις νικήτριες δυνάμεις, ο οποίος θα μπορούσε, αν όχι να αποτρέψει την καταστροφή, τουλάχιστον να συμβάλει σε έναν βιώσιμο πολιτικό συμβιβασμό. Η νέα βασιλική κυβέρνηση επιλέγει να συνεχίσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μικρά Ασία για την επιβολή των όρων της Συνθήκης των Σεβρών εξακολουθώντας να υπολογίζει στη στήριξη της Entente. Πόσο μάλλον που ο ίδιος ο Λ. Τζορτζ άφησε προς στιγμήν να εννοηθεί ότι αν δεχόταν να συνεχίσει τον πόλεμο θα είχε τη στήριξή του. Οι πρώτες στρατιωτικές επιτυχίες άλλωστε στο μικρασιατικό μέτωπο δημιούργησαν ένα κλίμα ξέφρενου ενθουσιασμού, ενώ η Γαλλία και η Αγγλία, θορυβημένες από την επίσημη πλέον προσέγγιση της κεμαλικής Τουρκίας με τη Μόσχα, άρχισαν, αναμένοντας τα αποτελέσματα της επίθεσης του ελληνικού στρατού το καλοκαίρι του 1921, να επανεξετάζουν το ενδεχόμενο της υποστήριξης της Ελλάδας. 
 
 
 
 

Τα μεγάλα γιατί

Τι έκανε τον Βενιζέλο να αποτύχει τόσο πολύ στην εκτίμησή του για τις εκλογές του ’20; Ήταν η μέθη της διπλωματικής επιτυχίας και οι πρώτες νίκες στο στίβο της μάχης; Ήταν ο ίδιος ξεπερασμένος από την εποχή του και δεν το είχε αντιληφθεί; Υπερεκτίμησε τις δυνατότητες ενός ολόκληρου λαού; Δύσκολα μπορεί να απαντηθεί ένα τέτοιο ερώτημα. Ο ίδιος ως τυπικός χαρισματικός ηγέτης, έγινε αντικείμενο αληθινής λατρείας. Το Σύμβολο της Πίστεως παραφράστηκε στο όνομά του («Πιστεύω εις έναν Βενιζέλον» κ.ο.κ.). Ακόμη και ένας επιφανής Αγγλοχιώτης καπιταλιστής του Σίτυ (ο σερ Λουκάς Ράλλης) έφθανε στο σημείο να γονατίζει δημόσια και να φιλάει το χέρι του Βενιζέλου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Λονδίνου, προξενώντας κατάπληξη στους παριστάμενους Βρετανούς που τον γνώριζαν. Εξίσου άλογο και άκρατο υπήρξε το μίσος που ενέπνευσε ο Βενιζέλος. Για κανέναν άλλο πολιτικό της νεώτερης Ιστορίας μας δεν εξυφάνθηκαν τόσες συνωμοσίες και δεν έγιναν τόσες δολοφονικές απόπειρες, με πιο γνωστές εκείνες του 1920 και του 1933. Αφού ο χαρισματικός ηγέτης προσλαμβάνεται από πολλούς αντιπάλους του ως «Σατανάς», εύλογα καταλήγουν να θεωρούν τη φυσική του εξόντωση ως μόνη λύση. 
 
Venizelos murder 1920
 

“Δεν ήτο λάθος μου που δεν έγινα δικτάτωρ”

Οι εξηγήσεις του Βενιζέλου
 
Η απόφαση του Βενιζέλου να κάνει τις εκλογές του Νοεμβρίου προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στους συνεργάτες του, σε ολόκληρο τον βενιζελικό κόσμο που έβλεπε ότι τα πράγματα δεν θα πήγαιναν καλά. Ορισμένοι συνεργάτες του στρέφονται και εναντίον του Εθνάρχη. Αλλά ο Βενιζέλος δεν μετανιώνει. Είναι χαρακτηριστική η απάντηση που δίνει με μία επιστολή προς τον φίλο του και ιστορικό Γ. Βεντήρη: 
 
«Όπως απέδειξαν τα πράγματα – γράφει – ορθώς έπραξα (μη περιβληθείς δικτατορικήν εξουσίαν και διατηρήσας την δυναστείαν), διότι η μη ανάληψις δικτατορικής εξουσίας και η διατήρησις της δυναστείας ουδαμώς παρημπόδισαν την εφαρμογήν της πολιτικής μου. Τα εμπόδια εδημιουργήθησαν εκ του αποτελέσματος των εκλογών της 1ης Νοεμβρίου. Και μου απευθύνεται η σοβαρωτέρα κατηγορία, διατί προέβην εις τας εκλογάς εκείνας και δεν ανέβαλα αυτάς μέχρις ότου εφαρμοσθή πλήρως η συνθήκη των Σεβρών. Η απάντησίς μου είναι η επομένη: ότι εις την αίτησιν της αντιπολιτεύσεως διατυπωθείσαν επιμόνως ήδη από του Μαΐου του 1919, όπως, προβώ εις νέας εκλογάς, αφού είχε λήξει η περίοδος της Βουλής τον Μάιον, αντέταξα ότι και εις άλλα κράτη ανεβλήθη η διεξαγωγή νέων εκλογών ένεκα του πολέμου και ότι ορθόν ήτο ν’ αναμείνωμεν την υπογραφήν των συνθηκών της ειρήνης δια να είναι εις θέσιν ο λαός να γνωρίζη επακριβώς ποία θα είναι τα αποτελέσματα της εφαρμογής της πολιτικής μου. Όταν υπεγράφη και η συνθήκη των Σεβρών έκρινα ότι δεν είχα πλέον καμμίαν δικαιολογίαν ν’ αναβάλω περαιτέρω τας εκλογάς Τα αποτελέσματα της πολιτικής μου ανεγράφοντο εις τας υπογραφείσας συνθήκας, δι’ ων ετερματίζετο ο πόλεμος, ο λαός επομένως είχε τα μέσα να ίδη ποίοι υπήρξαν οι καρποί της πολιτικής μου και χωρίς να αρνούμαι ότι διετήρουν ανησυχίας τινάς ως προς το ενδεχόμενον αποτέλεσμα των εκλογών, ήλπιζα εντούτοις σοβαρώς μετά του Ρέπουλη και της πλειοψηφίας των συνυπουργών μου ότι ο λαός θα ενέκρινε τα γενόμενα. 
 
Είχα δε ανάγκην να είμαι βέβαιος ότι ο λαός εγκρίνει την πολιτικήν μου πριν ή προβώ εις την περαιτέρω δράσιν, την οποίαν επέβαλεν η ανάγκη της επιβολής της συνθήκης των Σεβρών. Ούτε πρέπει να υποτεθεί ότι αι δικαιολογίαι αυταί προβάλλονται εκ των υστέρων, απλώς και μόνον όπως υποστηρίξω ότι δεν υπέπεσα εις λάθος. Αλλά το λάθος μου είναι εντελώς άλλο, παρ’ εκείνο δια το οποίον κατηγορούμαι. Δεν ήτο λάθος ότι δεν κατέλυσα την δυναστείαν. Λάθος μου ήτο ότι όταν επήλθεν ο θάνατος του Αλεξάνδρου δεν ανέβαλα τας εκλογάς δια να διαπραγματευθώ μετά του Κωνσταντίνου και των Δυνάμεων την εις τον θρόνον ανάρρησιν του συνταγματικού διαδόχου Γεωργίου. Δεν αποκλείεται τοιαύτη λύσις να εγένετο δεκτή υπό του Κωνσταντίνου. Ούτε θα συνήντων ανυπέρβλητον αντίστασιν εκ μέρους των Δυνάμεων, αι οποίαι όταν επέβαλον την παραίτησιν του Κωνσταντίνου απέκλεισαν της διαδοχής τον Γεώργιον. Αλλ’ η γνώμη αύτη λεχθείσα εις εκείνους των συναδέλφων μου εις των οποίων την γνώμην είχαν μεγαλυτέραν εμπιστοσύνην, έγινε δεκτή ψυχρώς. 
 
Επληροφορήθην δε συγχρόνως ότι η λύσις αύτη θα εγέννα ισχυράν δυσφορίαν εις τον στρατόν και όλα ταύτα με έκαμαν, ενώ είχα ήδη γράψει επιστολήν προς τον Τάκε Ιωνέσκο ζητών την παρέμβασιν αυτού και της βασιλικής οικογενείας της Ρουμανίας όπως πεισθή ο Kωνσταντίνος να δεχθεί την λύσιν ταύτην, να σχίσω την επιστολήν. Αυτό είναι το μεγάλο και ασυγχώρητον, αν θέλετε, λάθος μου. Διότι η λύσις αυτή αν επετυγχάνετο θ’ αποκαθίστα την εθνικήν ενότητα και το αποτέλεσμα των εκλογών θα ήτο πιθανώτατα εντελώς διάφορον. Αλλά και αν ήτο όμοιον προς τον της 1ης Νοεμβρίου δεν θα εγεννάτο πλέον η οξεία αντίθεσις προς την Αντάντ εκ της εις τον Θρόνον επανόδου του βασιλέως Κωνσταντίνου. Ο λαός θα μου έδιδε πιθανώτατα εισιτήριον εις την Βουλήν. Αι σχέσεις μου προς τον αντίπαλον πολιτικόν κόσμον δεν θα ωξύνοντο εις σημείον είχον οξυνθή. Δεν θα ευρισκόμην εις την ανάγκην να εκπατρισθώ. Και μένων εις τας Αθήνας θα ευρισκόμην εις επαφήν προς τους νέους κυβερνήτας, ώστε να αποτρέψω αυτούς από θεμελιώδη σφάλματα. Ωνόμασα το σφάλμα μου όχι απλώς μεγάλον, αλλά και ασυγχώρητον, διότι αν επέμενα εις την γνώμην μου υπάρχουν πολλαί πιθανότητες ότι θα κατόρθωνα να επιβάλω αυτήν. Kαι ήδη αφού ωμολόγησα το σφάλμα μου, έχω, πιστεύω, το δικαίωμα να επικαλεσθώ την ελαφρυντικήν περίπτωσιν ότι κατά το φθινόπωρον του 1920 ήμην εξηντλημένος εκ του μακρού αγώνος, όστις αρχίσας από τον Φεβρουάριον του 1915 διήρκει ήδη εξ περίπου ετών. Και η εξάντλησίς μου δεν ήτο σωματική απλώς, αλλά και μετά την απόπειραν του σταθμού της Λυών και ψυχική. Έβλεπα ότι παρά την αγνότητα των προθέσεών μου είχα κατορθώσει να εξεγείρω ένα μεγάλο μέρας των ομοεθνών μου εις τοιούτο σημείον, ώστε να νομίση ότι άλλη σωτηρία δεν υπήρχε παρά να μου αφαιρέση την ζωήν διότι το έγκλημα του σταθμού της Λυών δεν ήτο ατομική πράξις, αλλά ομαδική εκδήλωσις. Τον Οκτώβριον του 1920 λοιπόν δεν ήμην πλέον εκείνος που νομίζω ότι είμαι και σήμερον.
 
Τα προσκόμματα τα οποία έπρεπε να υπερνικήσω δια να επιβάλω την λύσιν του Γεωργίου υπήρξαν την στιγμήν εκείνην ανώτερα των ψυχικών δυνάμεων που διέθετα. Και ηττήθην. Αλλ’ αν δεν ήτο λάθος η διατήρησις του Θρόνου, δεν ήτο λάθος μου και ότι επιστρέψας εις τας Αθήνας δεν έγινα δικτάτωρ. Σου εξήγησα ήδη κατ' επανάληψιν προφορικώς ότι δεν είμαι καμωμένος από το ύφασμα από το οποίον γίνονται οι δικτάτορες. Μη έχων άλλωστε κυανούν αίμα εις τας φλέβας μου δεν φαντάζομαι ότι έχω εντολήν εκ Θεού να κυβερνώ την Ελλάδα. Θα εσιχαινόμην τον εαυτόν μου αν άκοντος του λαού επέμενα να τον κυβερνώ διότι έκρινα τον εαυτόν μου καλύτερον από τους άλλους. Έπειτα η δικτατορία δεν ημπορεί να συμβιβασθή με την ελευθερίαν του τύπου. Έπρεπε λοιπόν να καταργήσω και αυτήν και να παύσω να γνωρίζω τι ακριβώς γίνεται εις την χώραν ενώ θα ήμην απερροφημένος από τόσον μεγάλας εξωτερικάς περιπετείας. Μη έχων την ψυχολογίαν ούτε του ελέω Θεού βασιλέως, ούτε του νέου δικτάτορος, θα απετύγχανα οικτρώς εάν επεδίωκα να παίξω ρόλον δια τον οποίον θα ήμην ανίκανος.
 
Αν άλλος τις υφίστατο εις την θέσιν που ευρισκόμην κατά το φθινόπωρον του 1920 και ο άλλος αυτός είχε την ψυχήν δικτάτορος, ανέβαλλε τας εκλογάς, επροχώρει εις την εφαρμογήν της συνθήκης των Σεβρών, παρέτεινε την αρχήν του επί μιαν δεκαετίαν, ίσως ο άλλος αυτός θα κατόρθωνε να επιτύχη. Αλλά το πράγμα είναι κάθε κάθε άλλο παρά βέβαιον. Καθ' όλον το μεταξύ της επιστροφής εις Αθήνας και των εκλογών του Νοεμβρίου διάστημα, το σύνταγμα εξηκολούθει να διέπη τον δημόσιον βίον της Ελλάδος, με μόνας τας παρεκκλίσεις τας οποίας προβλέπει αυτό τούτο το σύνταγμα δια την περίπτωσιν πολέμου ή γενικής επιστρατεύσεως. Εκτός στρατιωτικών, οι οποίοι έγιναν ένοχοι στρατιωτικών αδικημάτων, ουδείς πολίτης εστερήθη της ζωής του διότι αντέπραξε κατά του καθεστώτος. Όλη η κατά πολιτείαν αυστηρότης περιωρίσθη εις την εκτόπισιν εκείνων oι οποίοι δικαίως ή αδίκως εκρίνοντο ως επικίνδυνοι δια τον διεξαγόμενον εθνικόν αγώνα. Kαι όμως η πλειανοψηφία του ελληνικού λαού με εθεώρησε τύραννον και δια ν' απαλλαχθή της τυραννίας μου εξέσχισε την συνθήκην των Σεβρών. Ο δικτάτωρ, τον οποίον πολλοί ενόμιζον αναγκαίον δια την σωτηρίαν της Ελλάδος δεν εχρειάζετο, υποθέτω, παρά δια να δειχθή αυστηρότερος, θέτων ριζικώς εκποδών τούς αντιδρώντας και τρομοκρατών τους υπολοίπους. Πώς ημπορεί κανείς νά φαντασθή ότι τοιαύτην τρομοκρατίαν θα συνεχώρει ο ελληνικός λαός; Kαι πώς να πιστευθή ότι με τοιαύτην έξαψιν του εμφυλίου σπαραγμού θα ηδύνατο να συνεχισθή επιτυχώς ο εθνικός αγών;»
 
 
 
Κάντε Like στη σελίδα μας στο Facebook ''Θεσσαλονίκη-Ιστορικό Αρχείο''
για να ενημερώνεστε καθημερινά για ιστορικά θέματα της Θεσσαλονίκης και της Μακεδονίας
 

 

Read 2652 times
Bookmark and Share

Translate this article:

Giatroi Xwris Synora Banner 01

Giatroi Xwris Synora Banner 02

Thessaloniki Poli twn Balkaniwn banner

Republic Radio 100.3 02

Bibliopwleio