Anazitisi Nosokomeia Thessalonikis Epikoinwnia Thessgiatro
Eggrafi Melwn  Oroi Xrisis Thessgiatro  Oroi Xrisis

Καραβάν Σαράι -Το παλιό Δημαρχείο

 Dhmarxeio Thessalonikis 03

 

Το κτίριο βρίσκεται στη γωνία των οδών Βενιζέλου και Βαμβακά, στα βόρεια του Τζαμιού Χατζά Μπέη (15ος αιων.), γνωστού σε όλους ως Αλκαζάρ. Στην ίδια θέση βρίσκονταν το Καραβάν-σαράι από όπου πήρε την ονομασία της και όλη η γύρω περιοχή. Επί τουρκοκρατίας αναφέρονται δυο Καραβάν Σαράι   (Πηγές του 16ου αιώνα), το “μικρό” και το “μεγάλο”. Τα σεράγια ήταν πανδοχεία που φιλοξενούσαν ταξιδιώτες και μέσα στο χρόνο εξελίχθηκαν και σε εμπορικά κέντρα. Διέθεταν καταστήματα, δωμάτια, εσωτερική αυλή και στοές. Ο αριθμός παρόμοιων κτιρίων που λειτουργούσαν στη Θεσσαλονίκη κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, δεν είναι γνωστός. Οι πρώτοι μελετητές του Καραβάν Σαράι (οι αρχαιολόγοι Textier και Pullan), οι οποίοι δίνουν και τα σχέδια του κτίσματος κάνουν τη δημοσίευση όψης και κάτοψης του κτιρίου το 1864 και αυτή είναι η μόνη μαρτυρία που έχουμε ότι το Καραβάν Σαράι υπήρχε τότε, αλλά χωρίς να γνωρίζουμε με βεβαιότητα αν οι μελετητές είχαν δει όντως το Καραβάν Σαράι εν λειτουργία ή τα ερείπιά του. Πάντως σε χάρτη της Θεσσαλονίκης από την δεκαετία του 1870 (του μηχανικού Βερνιέσκι), το Καραβάν Σεράι δεν επισημαίνεται, άρα ίσως να μην υπήρχε πια.
 
Ο Δήμος Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε το 1869, στο πλαίσιο των προσπαθειών της οθωμανικής αυτοκρατορίας για την εισαγωγή καινοτόμων διοικητικών θεσμών της Ευρώπης στην παραπαίουσα οθωμανική διοίκηση. Δεν είναι γνωστές οι πρώτες υποτυπώδεις εγκαταστάσεις του Δήμου Θεσσαλονίκης, αργότερα όμως, προς τα τέλη του 19ου αιώνα, στεγάστηκαν σε ένα κτίριο που βρισκόταν πίσω από το τέμενος Χαμζά Μπέη (Αλκαζάρ), λίγο πιο πάνω από την οδό Εγνατία, στη σημερινή Ίωνος Δραγούμη, στην απέναντι γωνία από το ξενοδοχείο Μεγάλη Ρωσία.
 
Dhmarxeio Thessalonikis 08
 
Το Δημαρχείο Θεσσαλονίκης το 1917, μετά την πυρκαγιά που κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος του κέντρου της πόλης. Το Δημαρχείο βρισκόταν στην οδό Μ. Αλεξάνδρου, στη σημερινή Ίωνος Δραγούμη, στη γωνία του 2ου τετραγώνου, επάνω από την οδό Εγνατία. Από το αρχείο της Μ. Ζαβιτσιάνου.Επρόκειτο για ένα απλό διώροφο κτίριο στο οποίο στεγάζονταν, στο ισόγειο (ημιυπόγειο), η υπηρεσία Μέτρων και Σταθμών, η υπηρεσία υγιεινής με ένα υποτυπώδες ιατρείο και φαρμακείο και η υπηρεσία αποθηκών για τον πετρελαιοφωτισμό και σημαιοστολισμό των οδών, στον 1ο όροφο βρίσκονταν τα γραφεία Δημάρχου, Γενικού Γραμματέα και Ταμία, ενώ η αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου ήταν στο 2ο όροφο. Το κτίριο ήταν στην τότε οδό Δημαρχίας (Belediye στα τουρκικά), η οποία, μετά την απελευθέρωση της πόλης, μετονομάστηκε σε Μεγάλου Αλεξάνδρου και αργότερα, μετά την ισχύ του νέου σχεδίου πόλεως, σε Ι. Δραγούμη.
 
Dhmarxeio Thessalonikis 012
 
Dhmarxeio Thessalonikis 07
 
Η φωτιά του Αυγούστου του 1917 κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος του ιστορικού κέντρου της πόλης, κατέκαυσε το κτίριο του Δημαρχείου και συγχρόνως αποτέφρωσε ολοσχερώς και το πολύτιμο δημοτικό αρχείο. Έκτοτε, άρχισε μια μεγάλη περιπλάνηση για το Δήμο Θεσσαλονίκης και οι δημοτικές υπηρεσίες στεγάστηκαν, προσωρινά πάντοτε, σε διάφορα κτίρια. Αμέσως μετά τη φωτιά, οι υπηρεσίες του Δήμου στεγάστηκαν προσωρινά στο κτίριο του Παρθεναγωγείου Δούκα, ιδιοκτησίας της οικογένειας του δημάρχου Θεσσαλονίκης Κωνσταντίνου Αγγελάκη, στη γωνία των οδών Εθνικής Αμύνης και Μανουσογιαννάκη, για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της μεγάλης καταστροφής. Το κτίριο του ξενοδοχείου Μ. Βρετανία, στην οδό Εγνατίας, λίγο μετά την Ίωνος Δραγούμη, όπου στεγάστηκε το Δημαρχείο Θεσσαλονίκης την περίοδο 1927-1931.Δεν είναι γνωστό που μετακόμισε μετά το δημαρχιακό μέγαρο, όμως στα τέλη της δεκαετίας του 1920, το βρίσκουμε στην οδό Εγνατίας, λίγο μετά την Ι. Δραγούμη, στο κτίριο του ξενοδοχείου Μ. Βρετανία, (στο κτίριο της Βυζαντινής Στοάς), ιδιοκτησίας Αδάμ Λαδένη, Ι. Τσαλικίδη και αδερφών Σωκράτη και Κωνσταντίνου Πετρίδη. Το δημαρχείο Θεσσαλονίκης στεγάστηκε εκεί, από το 1927 μέχρι το 1931, όταν οι δημοτικές υπηρεσίες θα μετεγκατασταθούν και πάλι στην Εθνικής Αμύνης, στις ιδιοκτησίες της οικογένειας Αγγελάκη. Αυτή τη φορά, το δημαρχιακό μέγαρο εγκαταστάθηκε σε ένα συγκρότημα από 3 οικίες, στους αύλιους χώρους των οποίων υπήρχαν και διάφορα παραπήγματα. Στους χώρους αυτούς, όπου σήμερα είναι το κτίριο της Σχολής Τυφλών Φάρος, παρέμεινε το δημαρχείο Θεσσαλονίκης για 10 ολόκληρα χρόνια, μέχρι το 1941.
 
Ο Δήμος Θεσσαλονίκης μπορεί να έβρισκε διάφορα μέρη, για να εγκαταστήσει τις υπηρεσίες του, όλες όμως αυτές οι λύσεις ήταν προσωρινού χαρακτήρα. Η Θεσσαλονίκη έπρεπε να αποκτήσει ένα δημαρχιακό μέγαρο άξιο της σπουδαιότητας της πόλης. Προς αυτήν την κατεύθυνση κινούνταν το νέο ρυμοτομικό σχέδιο της πόλης, το οποίο συντάχθηκε από τη διεθνή Επιτροπή Εμπράρ, μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 1917. Το φιλόδοξο νέο σχέδιο της πόλης, ανάμεσα στις άλλες πρόνοιες, προέβλεπε τη δημιουργία ενός μνημιακού άξονα, στη δυτική πλευρά της πυρίκαυστης ζώνης, στον οποίο θα ανεγείρονταν ομοιόμορφες οικοδομές σε  νεοβυζαντινή αρχιτεκτονική. Ο Άξονας θα ξεκινούσε από την περιοχή της παραλίας με μία πλατεία, τη σημερινή πλατεία Αριστοτέλους, θα συνέχιζε με μια μεγάλη οδό, τη σημερινή οδό Αριστοτέλους, η οποία θα κατέληγε και πάλι σε μια μεγάλη πλατεία, την σημερινή πλατεία Αρχαίας Αγοράς. Στην επάνω απόληξη του άξονα, σε μια μεγάλη έκταση, θα ανεγείρονταν κτίρια των  διοικητικών υπηρεσιών της Θεσσαλονίκης, τα οποία θα ήταν επίσης μνημειακού χαρακτήρα. Ανάμεσά τους θα βρίσκονταν τα Δικαστήρια της πόλης, καθώς και το νέο Δημαρχείο Θεσσαλονίκης, το οποίο θα κατασκευαζόταν σε οικόπεδο ακριβώς επάνω από την Εκκλησία Χαλκέων.
 
Dhmarxeio Thessalonikis 06
 
Το σχέδιο που πήρε το πρώτο βραβείο για το νέο Δημαρχείο της Θεσσαλονίκης, στο Διεθνή Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό που πραγματοποιήθηκε το 1924.Το 1924 με βάση και το νέο σχέδιο της πόλης, ο Δήμος Θεσσαλονίκης προκήρυξε διεθνή διαγωνισμό για την κατασκευή του Δημαρχείου της πόλης. Από το διαγωνισμό προέκυψαν τρία εξαιρετικά αρχιτεκτονικά σχέδια, που προέβλεπαν την ανέγερση ενός εντυπωσιακού Δημαρχιακού Μεγάρου. Όμως έκτοτε, η τύχη του διαγωνισμού, καθώς και των σχεδίων που προκρίθηκαν παρέμεινε άγνωστη. Η οικονομική δυσπραγία του Δήμου Θεσσαλονίκης, αλλά και της ελληνικής πολιτείας, πρέπει να ήταν υπεύθυνες για τη μη ολοκλήρωση του έργου. Κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου, το ελληνικό κράτος είχε να αντιμετωπίσει μεγάλα προβλήματα με την έλευση εκατομμυρίων προσφύγων, ενώ στη Θεσσαλονίκη, επιπλέον, μετά τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917, που κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος της πόλης, ήταν άλλα τα έργα που είχαν προτεραιότητα.
 
 
Το εγχείρημα για την ανέγερση του μεγάρου παρέμεινε ατελές, ενώ ο Δήμος Θεσσαλονίκης στεγαζόταν, ολόκληρη τη δεκαετία του 1930 στην οδό Εθνικής Αμύνης. Με την έναρξη των εχθροπραξιών στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, οι υπηρεσίες του Δήμου μεταφέρθηκαν λίγο παραπάνω, στο κτίριο του Άσυλου του Παιδιού, άγνωστο για ποιο λόγο. Από εκεί θα μεταφερθούν, εκ νέου, κατά τη διάρκεια της κατοχής, στο κτίριο της Χριστιανικής Αδελφότητας Νέων Θεσσαλονίκης. Όταν το κτίριο Χ.Α.Ν.Θ. επιτάχθηκε από τα στρατεύματα κατοχής, το 1943, ο Δήμος Θεσσαλονίκης, βρέθηκε σε κτίριο στην αρχή της οδού Μητροπόλεως, στο Νο8, κοντά στη πλατεία Ελευθερίας. Το κτίριο ήταν ιδιοκτησίας των Ισαάκ Χαΐμ Μποττόν και Ροβέρτον Χαΐμ Μποττόν και οι κεντρικές υπηρεσίες του Δήμου βρίσκονταν εκεί, όταν απελευθερώθηκε η πόλη.
 
Πριν από το 1923 είχε εκπονηθεί μελέτη για νέο κτίσμα από τον αρχιτέκτονα Δελλαδέστιμα, η οποία εγκρίθηκε και από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Η μελέτη προέβλεπε την κατασκευή ισογείου και 3 ορόφων, ενώ είχε τεθεί ως προϋπόθεση η προσαρμογή της στην μορφή του καραβάν-σαράϊ.
 
Τον Ιούνη του 1924 το οικόπεδο περιήλθε από το Δημόσιο, (ύστερα από δημοπρασία που έγινε από την κτηματική ομάδα του Σχεδίου Πόλης) στους Ιωάννη Σαπουντζή, Νικόλαο Κουκουφλή, Γιούζα Βαρσάνο και στους αδελφούς Λάζαρο και Ευάγγελο Πανταζίεβιτς, με τον όρο οι αγοραστές να αναλάβουν τις παρακάτω υποχρεώσεις. α) να διαφυλάξουν άθικτα, προσιτά και ορατά τα σωζόμενα ερείπια και β) να αναγείρουν οικοδομή σύμφωνα με την μελέτη του Δελλαδέστιμα, που θα καταλαμβάνει μέρος του οικοπέδου όπου δεν υπήρχαν λείψανα του παλιού κτίσματος και της οποίας η αρχιτεκτονική διάταξη θα είχε τον χαρακτήρα του Βυζαντινού μνημείου (καραβάν-σαράϊ). Το 1924 ύστερα από έγκριση της μελέτης κτίζεται ισόγεια οικοδομή επί της οδού Βενιζέλου και της σημερινής Βαμβακά. Σε συνέχεια το 1932 εκδόθηκε άδεια προσθήκης κατ’επέκταση σε όλο το οικόπεδο και καταστρέφονται όλα τα ορατά και μη ερείπια του καραβάν-σαράϊ. Η μελέτη προέβλεπε μεγαλύτερο ύψος (κατά παρέκκλιση) από τους ισχύοντες τότε όρους δόμησης «για λόγους προσαρμογής στο περιβάλλον». Είναι χαρακτηριστικό ότι το ύψος αυτό δημιούργησε αντιδράσεις στους περιοίκους, ενώ οι ιδιοκτήτες του απαιτούσαν την εκμετάλλευση αυτή, χωρίς μάλιστα να εφαρμόσουν την εγκεκριμένη μελέτη.
 
Το κτίριο έγινε αντικείμενο δικαστικής διαμάχης ανάμεσα στους εργολάβους με αποτέλεσμα  να σταματήσουν οι εργασίες και το κτίριο να ορθώνεται ημιτελές σε ένα από τα κεντρικότερα σημεία της πόλης για περισσότερα από 20 χρόνια.
 
 
Dhmarxeio Thessalonikis 011
 
Το κτίριο μελετήθηκε για ξενοδοχείο. Αυτό βοήθησε να φιλοξενηθούν στα γεγονότα του 1946-1949 πολλές οικογένειες που ήρθαν στην πόλη από τα χωριά της Μακεδονίας.  Ο ημιτελής σκελετός του από μπετόν χωρίς πόρτες, παράθυρα και τζάμια, καλύφθηκε από σεντόνια και υφάσματα, προκειμένου οι φιλοξενούμενοί του να προφυλάσσονται από το κρύο και τα βλέμματα των περιοίκων.
 
Dhmarxeio Thessalonikis 010
 
Την περίοδο εκείνη περιγράφει η ταινία του Τάσου Ψαρρά, “Καραβάν Σαράι” του 1986, που δεν γυρίστηκε όμως στο αυθεντικό κτίριο που στέγαζε τότε το δημαρχείο, παρόλο που η ιστορία εκτυλίσσεται θεωρητικά εκεί.
 
Στην δεκαετία του 50, οι εργολάβοι και οι επιχειρηματίες που το διεκδικούσαν κατέληξαν σε συμφωνία και το κτίριο περιήλθε στην ιδιοκτησία των Δήμου (στο μεγαλύτερο μέρος του), Τριαντόπουλου, Τσίλη και Χριστούλα και συνεχίστηκε η ανέγερσή του. Το 1958 το Καραβάν Σαράι ενοικιάστηκε στο δήμο Θεσσαλονίκης για να εγκατασταθεί εκεί το δημαρχείο της πόλης όπου και παρέμεινε για 51 χρόνια. Πριν την πυρκαγιά του 1917 (από την εγκατάσταση της πρώτης δημοτικής αρχής στην πόλη, το 1869), το δημαρχείο στεγαζόταν στην περιοχή Καραβάν Σαράι, και το κτίριο όπου στεγαζόταν, και πιθανόν να βρισκόταν στην Ιώνος Δραγούμη, κάηκε. Έως το 1941 το δημαρχείο στεγαζόταν στην οδό Μανουσογιαννάκη, για να μεταφερθεί το 1942 στην περιοχή του Συντριβανίου. Μετά στεγάστηκε στο Μέγαρο Ζενίθ των Μποτόν και Σακιτούδη στη γωνία Μητροπόλεως με Βενιζέλου μέχρι το 1958.
 
Dhmarxeio Thessalonikis 09
 
Σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του κτιρίου ανήκει στους κληρονόμους των Χρήστου και Δημητρίου Δήμου με καταγωγή από την Καστοριά, ενώ η εταιρεία «Καραβάν Σαράι Α.Ε.» έχει στην κατοχή της τον δεύτερο και τον τρίτο όροφο.
 
Dhmarxeio Thessalonikis 01
 
Dhmarxeio Thessalonikis 02
 
Dhmarxeio Thessalonikis 04
 
Dhmarxeio Thessalonikis 05
 karavan saray 09
 

 

πηγή ιστορικών στοιχείων

 

Κάντε Like στη σελίδα μας στο Facebook ''Θεσσαλονίκη-Ιστορικό Αρχείο''
για να ενημερώνεστε καθημερινά για ιστορικά θέματα της Θεσσαλονίκης και της Μακεδονίας
 

 

Read 1411 times
Bookmark and Share

Translate this article:

Giatroi Xwris Synora Banner 01

Giatroi Xwris Synora Banner 02

Thessaloniki Poli twn Balkaniwn banner

Republic Radio 100.3 02

Bibliopwleio