Anazitisi Nosokomeia Thessalonikis Epikoinwnia Thessgiatro
Eggrafi Melwn  Oroi Xrisis Thessgiatro  Oroi Xrisis

Τα «αρχοντικά» της Βασ. Όλγας

 

Βίλα Χιρς

 

Xirs2

 

Η Βίλα Χιρς, γνωστή και ως Βίλα Μπενί Φερνάντεζ. Κατασκευάστηκε το 1900 σε σχέδια του Π. Αριγκόνι. Οι σημερινοί ιδιοκτήτες της έπαυλης βρίσκονται στη Γαλλία και είναι κληρονόμοι του αρχικού ιδιοκτήτη.
 
Το κτήριο αυτό το συνοδεύει μια ιστορία δυσάρεστων αναμνήσεων και θλιβερών γεγονότων (όπως συμβαίνει με πολλά από τα αρχοντικά της Ανατολικής Θεσσαλονίκης). Κι αυτό οφείλεται στο γεγονός πως κατά τη διάρκεια της Κατοχής, στεγάστηκε εκεί η Γκεστάπο αλλά και η αδίστακτη Sipo-SD, που ήταν η ένωση της Γερμανικής Αστυνομίας με την «Υπηρεσία Ασφαλείας» και αποτελούσε την κύρια αρχή ασφαλείας του ναζιστικού καθεστώτος, με αρχηγό τον -πιο ειδεχθή, ίσως, εγκληματία των Ναζί- Ρείνχαρντ Χάιντριχ. Επρόκειτο για μια ολιγομελή υπηρεσία που συνδέθηκε με πολλές συλλήψεις και απάνθρωπα βασανιστήρια Ελλήνων αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης.
 
Για το απίστευτο παρελθόν του κτηρίου, έχουν γραφτεί πολλά από ανθρώπους που επηρεάστηκαν άμεσα από αυτό. Έτσι, υπάρχουν πολλές μαρτυρίες, που αναφέρουν πως ορισμένα βράδια ακούγονται μέσα από το κτήριο κραυγές οδύνης και πόνου, από τους αντιστασιακούς Έλληνες που βασάνιζε η Γκεστάπο! 
 
Την εποχή του Εμφύλιου πολέμου, στο κτήριο στεγάστηκε το Α’ Αστυνομικό Τμήμα της Ανατολικής Θεσσαλονίκης. Ενώ, οι απόψεις των παλαιότεροι θυμούνται πως μέχρι τις αρχές της δεκαετίας τους 1980, λειτουργούσε τα Χριστούγεννα ως κατάστημα παιχνιδιών και χριστουγεννιάτικων στολιδιών. 
 

Έπαυλη Σαλέμ

 

Έπαυλη Σαλέμ2

Η έπαυλη χτίστηκε για τον ευκατάστατο εβραίο έμπορο Jeborga (Τζεμπόργκα ) από τον σημαντικότερο αρχιτέκτονα της ορθόδοξης κοινότητας της πόλης, τον Ξενοφών Παιονίδη, το 1878. Το 1887 όμως αγοράζεται από τον πιο γνωστό δικηγόρο της πόλης και εξέχον μέλος της Εβραϊκής Κοινότητας, Εμμανουέλ Σαλέμ και για περίπου 30 χρόνια μένει στην κυριότητα της οικογένειας δίνοντας ένα από τα δύο ονόματα με τα οποία είναι γνωστό το οίκημα: “Οικία Σαλέμ”.
 
Η έπαυλη χαρακτηρίζεται από την περίτεχνη πρόσοψη και τα πλούσια υλικά, ενώ θεωρείται χαρακτηριστικό παράδειγμα του νεομπαρόκ εκλεκτικισμού που κυριαρχεί τότε στην πόλη, (ιδιαίτερα τα μπαρόκ αετώματά της). Το σπίτι κατά την διάρκεια του Α’ΠΠ αλλάζει διαδοχικά χρήστες: μετά την αναχώρηση των Σαλέμ από την πόλη το 1915 χρησιμεύει ως Προξενείο της ΑυστροΟυγγρικής Αυτοκρατορίας και μετά αποτελεί για πολλά χρόνια το Ιταλικό Προξενείο της πόλης. 
 
Μετά τον σεισμό του 1978 μένει άδεια αφού το προξενείο μεταφέρεται στο χώρο που έχει δημιουργηθεί από την κατεδάφιση της Βίλλας Ιντας επί της οδού Φλέμινγκ, (πρώην Οδός Μιζραχή) και χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή του συγκροτήματος των ιταλικών Monopoli di Stato και του Ιταλικού Ινστιτούτου. Να προστεθεί ότι τότε η βίλα ήταν παραθαλάσσια, (όπως όλες οι βίλες της περιοχής) και η απόσταση της από την θάλασσα είναι προϊόν των επιχωματώσεων του ΄50 για την δημιουργία της Νέας Παραλίας. Σήμερα παραμένει ιδιοκτησία του Ιταλικού Κράτους, ενώ το κτίριο είναι ερειπωμένο με την Ιταλική Κυβέρνηση περιοδικά να αφαιρεί τα αγριόχορτα που φτάνουν σε τέτοιο ύψος που κρύβουν το κτίριο.
 

Αρχοντικό Σιάγα

 
Siaga5
Το Αρχοντικό Σιάγα ή Βίλλα Χατζηλαζάρου χτίστηκε το 1890 σε σχέδια του εξαιρετικού αρχιτέκτονα Ξενοφώντα Παιονίδη και προοριζόταν για την οικογένεια του τραπεζίτη Φιλ. Χατζηλαζάρου. Την κατασκευή της επέβλεψε ο Γιάννης Σιάγας με την συνεπικουρία των δύο γιων του Τζώρτζη και Άγγελου (αρχιτέκτονα μηχανικού που σπούδασε στο πανεπιστήμιο των Παρισίων). Το 1912 στο Μέγαρο φιλοξενήθηκε η βασιλική οικογένεια, ενώ αργότερα το οίκημα αγοράστηκε από την οικογένεια Σιάγα στην κατοχή της οποίας παραμένει ως σήμερα.
 
Ο Αθηναίος Ξενοφώντας Παιονίδης επέλεξε να κατασκευάσει ένα κτίριο σε νεοκλασικό ρυθμό,  αποπνέοντας ξεχωριστή πολυτέλεια που την ενίσχυαν σπάνια έπιπλα, ξυλόγλυπτα ταβάνια, ισπανικές ταπισερί, καθρέφτες και πολυέλαιοι και ακριβά χαλιά  Το κτίριο είναι ημιτριώροφο. Στο ισόγειο υπάρχουν δύο είσοδοι, μία επί της Βασ. Όλγας και μία επί της Π.Συνδίκα με προστώα που σχηματίζονται από κολώνες κορινθιακού ρυθμού. Οι εξώστες που βρίσκονται πάνω από τα προστώα διακοσμούνται από μπαλούστρα και υπάρχει η παράλληλη επανάληψη στην κεραμοσκεπή. Στα μεγάλα ανοίγματα του δευτέρου ορόφου εκατέρωθεν των εξωστών υπάρχουν μικρά μπαλκόνια με μεταλλικά κιγκλιδώματα. Ακόμη, αξίζει να σημειωθεί πως όλα τα διακοσμητικά που υπάρχουν πάνω από τις θύρες και στις γωνίες του κτιρίου, όπου σχηματίζουν ψευδοκολώνες με κορινθιακό κιονόκρανο είναι κατασκευασμένα από κονίαμα.
 
Το κτίσμα περιβαλλόταν αρχικά από έναν πολύ μεγαλύτερο από τον σημερινό πλούσιο ανθόκηπο, η έκταση του οποίου μειώθηκε αισθητά από τις διανοίξεις των οδών Βασ. Όλγας και Π. Συνδίκακαι από την προσθήκη που έκτισε η οικογένεια Σιάγα στη βόρεια πλευρά του σπιτιού, όπου διαμένει κυρίως σήμερα. Για αυτόν το λόγο οι περιφράξεις του είναι καινούριες και μόνο αυτή επί της Βασ. Όλγας είναι αντίγραφο της αρχικής πρωτότυπης. Το αρχοντικό βρίσκεται στην λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας 131 και Πέτρου Συνδίκα.
 

Βίλα Αλλατίνη

 

Allatini1

Στη περιοχή Ντεπό, στα ανατολικά του Δήμου Θεσσαλονίκης και επί της Λεωφόρου Βασιλίσσης Όλγας (198) δεσπόζει το μεγαλύτερο και το πιο αριστοκρατικό κτίσμα του 19ου αιώνα, η τριώροφη Βίλα Αλλατίνη , ιδιοκτησίας των Εβραίων Θεσσαλονικέων βιομηχάνων Αλλατίνη. Το κτήριο αυτό κτίστηκε το 1888, με σχέδια και επίβλεψη του Ιταλού αρχιτέκτονα Βιταλιάνο Ποζέλι, σαν εξοχική κατοικία της Οικογένειας Αλλατίνη, που ήταν ονομαστή για τις επιχειρηματικές αλλά και για τις κοινωνικές της δραστηριότητες. Από το 1909 μέχρι το 1912 χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία και φυλακή του σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ του Β', που εκθρονίστηκε από τους Νεότουρκους. Το 1926 στέγασε το νεοϊδρυθέν τότε Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, ενώ στον Β' παγκόσμιο πόλεμο χρησιμοποιήθηκε σαν στρατιωτικό νοσοκομείο. 
 
Η βίλα Αλλατίνη κηρύχθηκε διατηρητέο κτίριο το 1977 και σήμερα εδρεύει εκεί ο Νομάρχης Θεσσαλονίκης και μέρος των υπηρεσιών της Νομαρχίας.
 

Αρχοντικό Αχμέτ Καπαντζή

 
Kapantzi6
Στο νούμερο 108 της Βασιλίσσης Όλγας βρίσκεται η ιστορική Βίλα του Αχμέτ Καπαντζή, ένα από τα πιο σημαντικά νεότερα μνημεία της Θεσσαλονίκης. Tο Αρχοντικό Καπαντζή οικοδομήθηκε το 1893 σε παραθαλάσσιο οικόπεδο αρχικής έκτασης 4 στρεμμάτων και αποτελείται από δύο κτήρια (το κυρίως κτήριο κατοικίας και τον πύργο), η αρχιτεκτονική των οποίων ανάγεται σε εκείνη των χωρών της Κεντρικής Ευρώπης και χαρακτηρίζεται για την πολυπλοκότητα του όγκου και τη σύνθετη στέγη. Ιδιαίτερα αξιόλογη είναι η συμμετρική οργάνωση του εσωτερικού χώρου και των όψεων που διακρίνονται για το εκλεκτικιστικό ύφος. Πλούσιος είναι και ο αρχιτεκτονικός διάκοσμος, οι οροφογραφίες, τα ξυλόγλυπτα κ.ά. 
 
Κτίστηκε από τον Αχμέτ Καπαντζή και αργότερα κατά διαστήματα χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία του πρίγκιπα Νικολάου(1912) , ενώ το 1917 γνώρισε την πιο δοξασμένη του περίοδο, καθώς εγκαταστάθηκε σε αυτό ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος. Το 1928 περιήλθε στην ιδιοκτησία της Εθνικής Τράπεζας και μέχρι το 1972 -όποτε και εγκαταλείφθηκε- έχει αλλάξει πολλές χρήσεις (μέχρι το 1970 στεγάστηκε σε αυτό, το Ε' και Η' Γυμνάσιο Αρρένων Θεσσαλονίκης). Από το 1997 στεγάζει το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης και φιλοξενεί κυρίως εικαστικές εκθέσεις.
 

Βίλα Μπιάνκα

 
Bianca4
Το κτήριο που προβάλλει στη συμβολή των οδών Βασιλίσσης Όλγας και Θεμιστοκλή Σοφούλη χτίστηκε το 1912 είναι η Βίλα Μπιάνκα ή Βίλα Φερνάντεζ, ένα νεοκλασσικό κτήριο που κτίστηκε στις αρχές του αιώνα, με σχέδια και επίβλεψη του Π. Αριγκόνι και χρησιμοποιήθηκε σαν κατοικία του έμπορου Φερνάντεζ. Η οικογένεια του Ντίνο-Ιωσήφ Φερνάντεζ-Διαζ (εβραίος ιταλικής υπηκοότητας), ήταν μια από τις σπουδαιότερες οικογένειες της Θεσσαλονίκης και αποτέλεσε μαζί με τους Μοδιάνο, Αλλατίνι και Μορπούργκο τους σημαντικότερους εμπορικούς οίκους. 
 
Το κτήριο έγινε γνωστό και σαν Villa Blanche, Casa Bianca ή Villa Fernandez και παρέμεινε στη θύμιση των παλιών και νέων κατοίκων της πόλης για τη λαμπρότητα, τον πλούτο και την μοναδική αρχιτεκτονική έκφραση. Επίσης ξεχωρίζει με την εκλεκτιστική της διάθεση στην επιλογή των μορφολογικών της στοιχείων, όπου κυριαρχεί το ρεύμα της Art-Nouveaux. Αναπτύσσεται σε δυο κύρια επίπεδα, με ημιυπόγειο και σοφίτα και διαθέτει χαρακτηριστική ασύμμετρη κάτοψη. Η βίλα Μπιάνκα αναπαλαιώθηκε στα πλαίσια της πολιτιστικής πρωτεύουσας της Ευρώπης και χρησιμοποιείται σήμερα ως χώρος του δικτύου Βαλκανικών πόλεων. Αποτελεί ιδιοκτησία του Δήμου Θεσσαλονίκης. 
 

Έπαυλη Μοδιάνο

 
Modiano1
Χτίστηκε το 1906 ως κατοικία της οικογένειας του τραπεζίτη Γιακό Μοδιάνο, σε σχέδια του αρχιτέκτονα  Ελί Μοδιάνο, ο οποίος πρόσθεσε στο εκλεκτικιστικό της ύφος -κυρίως στα κιγκλιδώματα  και τα μεταλλικά θυρόφυλλα της κεντρικής εισόδου -στοιχεία Art Nouveau.
 
Η διαμόρφωση των όψεων ακολουθεί την τυπική τριμερή διαίρεση βάση-κορμός-στέψη, με βαριά λίθινη ακανόνιστη τοιχοποιία στο ημιυπόγειο, ελαφρότερη επεξεργασία με επιχρισμένες επιφάνειες, εμφανείς πλίνθους και μεγάλα ανοίγματα στον κορμό, δηλαδή στους δύο κύριους ορόφους και στέγη με φολιδωτά κεραμίδια και παράθυρα στη στέψη. Αυτά είναι και τα τέσσερα επίπεδα του κτiρίου, συνολικής έκτασης 1200 τετρ.μέτρων∙ καθένα από αυτά περιέχει ένα μεγάλο κεντρικό οκταγωνικό χώρο γύρω από τον οποίο αναπτύσσονται ασύμμετρα τα δωμάτια της έπαυλης. Η ασυμμετρία  αυτή, που προβάλλεται και στις όψεις, είναι χαρακτηριστική της εκλεκτικιστικής διάθεσης αλλά και της γραφικότητας (pittoresque) του συνολικού ύφους αυτών των επαύλεων. Ένας βαθύς, διώροφος εξώστης καμπυλώνει τη νοτιοδυτική γωνία του κτηρίου με κίονες και ελλειψοειδή τόξα στην περίμετρο∙ η διώροφη αυτή «loggia» (στοά), με θέα τη θάλασσα δυτικά και την κορυφογραμμή του Ολύμπου στα νότια, καθιστούσε ξεχωριστή την έπαυλη Μοδιάνο από τις υπόλοιπες της περιοχής. 
 
Ως κατοικία των Μοδιάνο το κτήριο χρησιμοποιήθηκε ελάχιστα: το 1913, αμέσως μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, αγοράστηκε από το ελληνικό δημόσιο και παραχωρήθηκε στη βασιλική οικογένεια, κατόπιν στο Γενικό Διοικητή Μακεδονίας, για να ξαναγίνει ανάκτορο για τον Γεώργιο Β΄, ο οποίος πρόσθεσε το  1937 το φυλάκιο στην ανατολική όψη. Το 1947 εγκαθίσταται στο κτήριο η νεοϊδρυθείσα Στρατιωτική  Ιατρική Σχολή, στις αρχές του 1960 η Ιερατική Σχολή και στα τέλη ο Υπουργός Βορείου Ελλάδος ως το 1970, που παραχωρείται στο ιδρυθέν την ίδια χρονιά ως ΝΠΔΔ Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας.
 
Σήμερα, το κτήριο του Λαογραφικού και Εθνολογικού Μουσείου Μακεδονίας , κηρυγμένο ήδη από το 1980 ως διατηρητέο μνημείο μαζί με τον αύλειο χώρο του, στεγάζει τις μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις του ιδρύματος, τις αίθουσες εκπαιδευτικών προγραμμάτων, βιβλιοθήκη- αναγνωστήριο, το πωλητήριο και τα γραφεία του προσωπικού. Το κτίριο βρίσκεται στην οδό Βασιλίσσης Όλγας 68.
 

Βίλα Μορντώχ

 
Mordwx6
Η Βίλα Μορντώχ χτίστηκε για τον Τούρκο μέραρχο Σεϊφουλάχ-πασά, σε σχέδια του γνωστού αρχιτέκτονα Ξ. Παιονίδη, το 1905. Η χρονολογία αυτή επιβεβαιώνεται και από την υπογραφή Τούρκου καλλιτέχνη των τοιχογραφιών (Νουρεντίν 1905), που φέρουν το έτος κατασκευής τους σε αραβική γραφή. Πρόκειται για ένα διώροφο κεραμοσκεπές κτίσμα με ημιυπόγειο και σοφίτα, που χαρακτηρίζεται από τη συνύπαρξη νεοκλασικών, αναγεννησιακών, μπαρόκ και art nouveau στοιχείων. Η Βίλα Μορντώχ αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα της αρχιτεκτονικής που χαρακτήριζε τους «πύργους» της οδού Βασιλίσσης Όλγας, συνδυάζοντας στοιχεία από διαφορετικά ρεύματα τέχνης, τα οποία διαφοροποιούνται στις όψεις τονίζοντας τον πλουραλισμό του κτηρίου.
 
Το 1923 πουλήθηκε στους αδερφούς Σαλώμ και το 1930 περιήλθε στην ιδιοκτησία του Σαμουήλ Μορντώχ, από την οικογένεια του οποίου πήρε το όνομά της και κατοικήθηκε μέχρι και το 1940. Το 1952 το κτήριο με τον περιβάλλοντα χώρο πουλήθηκε στο ΙΚΑ και χρησιμοποιήθηκε ως πολυϊατρείο μέχρι το 1972, ενώ στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε, για να χρησιμοποιηθεί εκ νέου από το 1986 ως χώρος της Δημοτικής Πινακοθήκης έως σήμερα μαζί με το Ε' Δημοτικό διαμέρισμα. Εκτός από την οργάνωση μόνιμων αλλά και πολλών περιοδικών εκθέσεων με έργα Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών, παρουσιάζει πλούσια εκδοτική δραστηριότητα, ενώ ταυτόχρονα διαθέτει εξειδικευμένη βιβλιοθήκη-αναγνωστήριο.
 

Βίλα Χαφίζ Μπέη ή Σχολή Τυφλών

 
big sxoli tyflon 4
 
Αρχιτέκτων και αυτού του κτιρίου –όπως και της Βίλας Μορντώχ– ο Ξ. Παιονίδης, τα έργα του οποίου, με γνωρίσματα νεοκλασικισμού και εκλεκτικισμού, έχουν 'σημαδέψει' το αρχιτεκτονικό ύφος της Θεσσαλονίκης. Το 1924 ήρθε στη Θεσσαλονίκης ο Αλβανός-Κοσοβάρος πολιτικός Χασάν Πρίστινα (Hassan Pristine), ως αυτοεξόριστος. Ο ίδιος αγόρασε στη συνέχεια το οίκημα. Αρχιτεκτονικά, η βίλα συνδυάζει στοιχεία νεοκλασικισμού, ροκοκό, μπαρόκ και εκλεκτικισμού. Είναι κτίριο διώροφο, με ημιυπόγειο και εντυπωσιακό διάκοσμο. Ιδιαίτερο και χαρακτηριστικό γνώρισμά του είναι το αέτωμα στην πρόσοψή του.
 
Το κτίριο κάποια περίοδο στέγασε την εμπορική σχολή Κωνσταντινίδη, το Βρεφοκομείο Αγ. Στυλιανός,  κ.ά.. Κατά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο επιτάχθηκε και χρησιμοποιήθηκε από τους Γερμανούς. Το 1948 περιήλθε στην ιδιοκτησία της Σχολής Τυφλών και από το 1961 λειτουργεί ως Σχολή Τυφλών.Αργότερα διεκδικήθηκε από τον δήμο Θεσσαλονίκης, ωστόσο εξακολουθεί να λειτουργεί ως Σχολή Τυφλών
 
Κάντε Like στη σελίδα μας στο Facebook ''Θεσσαλονίκη-Ιστορικό Αρχείο''
για να ενημερώνεστε για ιστορικά θέματα της Θεσσαλονίκης και της Μακεδονίας
 

 

Read 1446 times
Bookmark and Share

Translate this article:

Giatroi Xwris Synora Banner 01

Giatroi Xwris Synora Banner 02

Thessaloniki Poli twn Balkaniwn banner

Republic Radio 100.3 02

Bibliopwleio