Anazitisi Nosokomeia Thessalonikis Epikoinwnia Thessgiatro
Eggrafi Melwn  Oroi Xrisis Thessgiatro  Oroi Xrisis

Α.Βακαλόπουλος (1909-2000), ο μεγαλύτερος ιστορικός της Μακεδονίας

 

Σε κρίσιμους για το Έθνος καιρούς, ο καθηγητής Απόστολος Βακαλόπουλος (Βόλος, 1909 - Θεσσαλονίκη, 2000) είναι ο αδιαμφισβήτητος εθνικός μας ιστορικός.

 

Το πλούσιο επιστημονικό έργο του, η διδασκαλία του στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, η πολύπλευρη δράση του στη Μακεδονία και η διαρκής συγγραφική παραγωγή του, που εγγίζει τον μισό αιώνα, συνιστούν τις βασικές συνισταμένεςπου δικαιολογούν τον εύστοχο χαρακτηρισμό που του αποδόθηκε ως του Νέστορος της νεοελληνικής ιστοριογραφίας, στην οποία, με το έργο του, ο σοφός δάσκαλος έδωσε νέο περιεχόμενο και πρωτοπόρα ενατένιση.

Ο Απόστολος Βακαλόπουλος, που γεννήθηκε στο Βόλο το 1909, και από το 1914 έζησε στη Θεσσαλονίκη, από τον καιρό δηλαδή που ο πολεμιστής των Βαλκανικών Πολέμων πατέρας του εγκατέστησε εκεί την οικογένεια του. Έτσι, από μικρό παιδί, ο καθηγητής Βακαλόπουλος έζησε την εξέλιξη της πόλης αυτής και τους παλμούς της μακεδονικής γης που αφουγκράσθηκε, εβίωσε κατόπιν και ερμήνεψε ανεπανάληπτα με την ιστορική ενόραση του.

 

Λίγο αργότερα, οι σπουδές του στη Φιλοσοφική Σχολή του νεοϊδρυμένου Αριστοτελείου συστηματοποίησαν τα ενδιαφέροντα του και έτσι, από ενωρίς εξειδίκευσε την ερευνητική δραστηριότητα του στρεφόμενος προς τη μελέτη του μεταβυζαντινού και νεοελληνικού κόσμου, ενός χώρου, μάλιστα, που ήταν, ακόμη, ανεξερεύνητος. Καρπός των πρώτων αυτών ερευνών του υπήρξε η σύνταξη της διδακτορικής διατριβής του «Πρόσφυγες και προσφυγικόν ζήτημα κατά την Ελληνικήν Επανάστασιν του 1821».

 

Στο μεταξύ, ο Απ. Βακαλόπουλος, παράλληλα με τις μελέτες του αυτές, δίδασκε ως φιλόλογος καθηγητής σε σχολεία της Θεσσαλονίκης. Η έκρηξη του ελληνοϊταλικού πολέμου βρήκε τον εικοσιεξάχρονο Απ. Βακαλόπουλο στην πρώτη γραμμή του μετώπου -αργότερα τις αναμνήσεις του από τον πόλεμο αυτόν άπλωνε στα πανεπιστημιακά του μαθήματα, προκειμένου να ερμηνεύσει ορισμένες αρετές του Έλληνα πολεμιστή: το αγωνιστικό του φρόνημα, το πνεύμα της εθνικής αντίστασης του ελληνικού λαού κ.ά.

 

Ο πόλεμος αυτός στα βουνά της Πίνδου του έδωσε την ευκαιρία να μελετήσει την τύχη των αιχμαλώτων, τον κλεφτοπόλεμο και να συγγράψει, ευθύς μετά τη λήξη του, όταν επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη, τις μελέτες «Αιχμάλωτοι Ελλήνων κατά την Επανάσταση του 1821» (1941) και «Τα ελληνικά στρατεύματα. Οργάνωση, ηγεσία, τακτική, ήθη, ψυχολογία» (1948). Το 1943 εξελέγη άμισθος υφηγητής της Ιστορίας της Νεωτέρας Ελλάδος και το 1944 εντεταλμένος υφηγητής.

 

Με την ιδιότητα του ιστορικού ο νέος υφηγητής βοήθησε τις αρμόδιες ελληνικές υπηρεσίες να αντιμετωπίσουν την ιταλική, βουλγαρική και ρουμανική προπαγάνδα που βρήκαν, τότε, καλή ευκαιρία να αναπτυχθούν. Τα καθημερινά δεινά της Κατοχής, τα πάθη, τα βασανιστήρια, η πείνα και οι στερήσεις του λαού μας έστρεψαν τον Απ. Βακαλόπουλο στην αναζήτηση της πορείας του Νέου Ελληνισμού από το 1204 ως το 1830˙ προέκυψε, έτσι, το οκτάτομο συνθετικό έργο του Απ. Βακαλόπουλου «Ιστορία του Νέου Ελληνισμού», που ολοκληρώθηκε σε διάστημα είκοσι επτά ετών (1961-1988).

 

Πρόκειται για έργο ζωής, «κτήμα εσαεί» του λαού μας, αφού ο συγγραφέας του έδωσε τη δραματική πορεία του έξι ολοκλήρων αιώνων με τους αγώνες του και την ανάπτυξη του πολιτισμού του κατά την Παλαιολόγειο εποχή, την Άλωση, τους εξισλαμισμούς, τη φυγή των βυζαντινών λογίων στη Δύση, τον «σκοτεινό» 16ο αι., την έναρξη της αφύπνισης του, τον Κοινοτισμό, τους αγώνες του Πατριαρχείου, τα επαναστατικά κινήματα με την περιώνυμη κλεφτουριά και τέλος, τον Αγώνα του 1821.

 

Την Ιστορία του αυτή, ο Απ. Βακαλόπουλος συνεπλήρωσε με τις «Πηγές της Ιστορίας του Νέου Ελληνισμού», όπου παρατίθενται πρωτότυπες πηγές και συγκλονιστικά κείμενα των βασικότερων σταθμών της νεοελληνικής ιστορίας. Το 1956 ο σοφός δάσκαλος της Νεοελληνικής Ιστορίας εξελέγη τακτικός καθηγητής, θέση που κράτησε ως το 1974, οπότε και απεχώρησε λόγω ορίου ηλικίας.

 

Ο καθηγητής Βακαλόπουλος δίδαξε, λοιπόν, σε δύσκολες για το Γένος και τη Μακεδονία περιστάσεις, προβάλλοντας με τη φωτισμένη διδασκαλία του και το έργο του το πρότυπο του Δασκάλου και του μειλίχιου ανθρώπου στις αλλεπάλληλες γενιές των μαθητών του που δίδαξαν και διδάσκουν σε Γυμνάσια και Λύκεια της χώρας μας ως φιλόλογοι καθηγητές. Δεν είναι μικρή η συμβολή του στο έργο της νεαράς Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, της Ακαδημίας της Βορείου Ελλάδος, της οποίας είναι ιδρυτικό μέλος και στης οποίας το Διοικητικό Συμβούλιο εκλεγόταν ανελλιπώς εκ των πλειοψηφούντων μελών.

Ο καθηγητής Απ. Βακαλόπουλος υπήρξε μέλος του Ιδρύματος Μελετών Χερσονήσου του Αίμου, του οποίου διετέλεσε και πρόεδρος επί τριετίαν (1983-1986). Δεμένος ψυχή τε και σώματι με τη Μακεδονία, ήταν φυσικό να συνθέσει την «Ιστορία της Μακεδονίας, 1354-1833», έργο πολύμοχθο και βασικό, που άνοιξε και ανοίγει νέους δρόμους για τη μελέτη της «Μείζονος Μακεδονίας», αλλά και που έδωσε εκείνα τα εφόδια σε όλους μας για την επιστημονική αντιμετώπιση των νεότερων ξένων προπαγανδών, κρατώντας, ταυτοχρόνως, εναργή τη συνείδηση μας για την ιστορική πορεία των χιλιάδων Ελλήνων που ζουν σήμερα στην Άνω Μακεδονία.

 

Το έργο αυτό συνεχίζει επάξια ο γιος του καθηγητή, Κωνσταντίνος Βακαλόπουλος, με την πληθωρική εργογραφία του για την νεότερη ιστορία της Μακεδονίας και της Θράκης. Η αγάπη του Απόστολου Βακαλόπουλου για τη Θεσσαλονίκη του ενέπνευσε τη συγγραφή της «Ιστορίας της Θεσσαλονίκης» (ελληνικά και γαλλικά) και ενός αγαπημένου τον νησιού, της Θάσου (Ιστορία της Θάσου, 1453-1912).

 

Η ιστορία του μικρασιατικού και θρακικού Ελληνισμού περνά και σε ένα άλλο έργο που συνέθεσε με τη συνεργασία του καθηγητού Μάξιμου Μαραβελάκη. Οι δυο τους επισκέφθηκαν στο διάστημα 1946-1953 χιλιάδες προσφυγικών συνοικισμών της περιοχής Θεσσαλονίκης και κατέγραψαν επαγγέλματα, ασχολίες, ήθη, έθιμα, εκκλησίες και σχολεία των χώρων καταγωγής των προσφύγων -πρόκειται για το βιβλίο τους «Αι προσφυγικοί εγκαταστάσεις εν τη περιοχή Θεσσαλονίκης», Θεσσαλονίκη 1955.

 

Ο καθηγητής Απόστολος Βακαλόπουλος συνέγραψε πάνω από διακόσιες μελέτες και συγγράμματα που αφορούν τη Θεσσαλονίκη, τη μείζονα Μακεδονία, τον Νέο Ελληνισμό, έδωσε δεκάδες διαλέξεων, αντιπροσώπευσε τη χώρα μας σε διεθνή συνέδρια, τιμήθηκε από την Ελληνική Πολιτεία και από ξένα Πανεπιστήμια και επιστημονικές εταιρείες.

 

Τον συναντούσε κανείς σκυμμένο στα χαρτιά του στο Σπουδαστήριο της Πανεπιστημιακής Βιβλιοθήκης του Αριστοτελείου, για να πάρει, κατά το μεσημέρι, το δρόμο της επιστροφής για το λιτό διαμέρισμα του της πλατείας Αριστοτέλους, όπου τον περίμενε η επί πενήντα περίπου έτη πιστή σύντροφος της ζωής του.

 

Αυτός με λίγα λόγια ηταν ο Απόστολος Βακαλόπουλος, ο ιστορικός, ο Δάσκαλος, ο Άνθρωπος, ο Εθνικός Άνδρας, που προσέφερε, ακούραστα και αθόρυβα, ανεκτίμητες υπηρεσίες στην Πατρίδα, ο ταπεινός και γλυκύς Μακεδών που αγάπησε την Ελλάδα, τη Θεσσαλονίκη, τη Μακεδονία και την αγάπη του αυτή αποτύπωσε σε μελέτες και συγγράμματα.

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΑΡΑΘΑΝΑΣΗΣ

Εργογραφία

  • Ιστορία της Μακεδονίας 1354-1833 (1969)
  • Οι ομιλίες του Μητροπολίτη Ισιδώρου, «Μακεδονικά» 4 (1960)
  • Ιστορία του νέου ελληνισμού, 1204-1831 (8 τόμοι) 1961
  • Πρόσφυγες και προσφυγικόν ζήτημα κατά την Ελληνικήν Επανάστασιν του 1821, 1939
  • Αιχμάλωτοι Ελλήνων κατά την Ελληνικήν Επανάστασιν του 1821, 1941
  • Τα ελληνικά στρατεύματα του 1821: οργάνωση, ηγεσία, τακτική,ψυχολογία, 1948
  • Περί των προσφυγικών εγκαταστάσεων εν τη περιοχή της Θεσσαλονίκης
  • Ιστορία της Θεσσαλονίκης 316 π.Χ.-1983 (1983)
  • Επίλεκτες Βασικές Ιστορικές Πηγές της Ελληνικής Επανάστασης, Εκδόσεις Βάνιας Θεσσαλονίκης, 1990
  • Καίρια θέματα στην ιστορία μας, εκδ. Βάνιας
  • Ο χαρακτήρας των Ελλήνων. Ανιχνεύοντας την εθνική μας ταυτότητα, εκδ. Σταμούλης Αντ. Αθήνα, 2003

 

 

Read 3235 times

Related items

Bookmark and Share

Translate this article:

Giatroi Xwris Synora Banner 01

Giatroi Xwris Synora Banner 02

Thessaloniki Poli twn Balkaniwn banner

Republic Radio 100.3 02

Bibliopwleio