Anazitisi Nosokomeia Thessalonikis Epikoinwnia Thessgiatro
Eggrafi Melwn  Oroi Xrisis Thessgiatro  Oroi Xrisis

Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου 19 Φεβ. 1878. Η εγκατάλειψη της Μακεδονίας και η αρχή του Μακεδονικού Αγώνα

 

Agiou Stefanou 1

 

Όπως είναι γνωστό η σουλτανική Τουρκία , ο «Μεγάλος ασθενής» όπως ονομάστηκε , είχε περιέλθει κυριολεκτικά σε κώμα στα τέλη του 19ου αιώνα αλλά παρόλα αυτά αντιδρούσε σθεναρά στην παραχώρηση θρησκευτικών και πολιτικών δικαιωμάτων στους υπόδουλους ακόμα λαούς των Βαλκανίων. Η εμμονή της αυτή υπήρξε και η κύρια αιτία του Ρωσοτουρκικού πολέμου του 1877 ο οποίος άρχισε στις 11 Απριλίου 1877 με την προέλαση του ρωσικού στρατού από τη Ρουμανία και το Δούναβη για να καταλήξει νικηφόρα στο προάστιο του Αγίου Στεφάνου (σημερινό «Γεσίλκιοϊ») λίγο έξω από την Κωνσταντινούπολη . 
 
 
Στον πόλεμο αυτό οι Ρώσοι είχαν καλέσει προηγούμενα όλα τα βαλκανικά κράτη τα οποία είχαν ανοιχτά θέματα με την Τουρκία, να ταχθούν στο πλευρό τους για μια οριστική αντιμετώπιση του εθνικού τους προβλήματος με την απελευθέρωση των εδαφών όπου ζούσαν ακόμα υπόδουλοι στους Τούρκους λαοί. 
 
Στην έκκληση αυτή ανταποκρίθηκαν η Ρουμανία , η Σερβία και η Βουλγαρία , όχι όμως και η Ελλάδα παρόλο που είχε άλυτα εθνικά θέματα με τους Τούρκους στη Θεσσαλία , στην ΄Ηπειρο και στη Μακεδονία . Αποτέλεσμα ήταν η Ελλάδα, με πρωθυπουργό τον Επαμεινώνδα Δεληγιώργη , υπακούοντας στις εντολές της Αγγλίας να μείνει ουδέτερη στον Ρωτοτουρκικό του 1877 παρά τις πιέσεις των Ελλήνων για ενεργό συμμετοχή στο πλευρό των Ρώσων μαζί με τους άλλους Βαλκάνιους ομόδοξους λαούς. 
 
Μόνο όταν οι Ρώσοι έφτασαν νικητές έξω από την Κωνσταντινούπολη η Ελλάδα συνειδητοποίησε πως θα βρεθεί στο περιθώριο των εξελίξεων για να υπάρξουν κάποιες σπασμωδικές αντιδράσεις αλλά ήταν πλέον αργά αφού –όπως ήταν επόμενο- η αποχή της δεν προκάλεσε φιλικές διαθέσεις στους Ρώσους και στους συμμάχους τους…
 
Αποτέλεσμα ήταν, στις 19 Φεβρουαρίου/3 Μαρτίου 1878, να υπογραφεί στο προάστιο του Αγίου Στεφάνου της Κωνσταντινούπολης η ομώνυμη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου μεταξύ της νικήτριας Ρωσίας και της ηττημένης Τουρκίας στην οποία συνθήκη η Ελλάδα δεν είχε καμιά συμμετοχή ως ουδέτερη χώρα . 
Αντίθετα από τη Συνθήκη προέκυπτε η Μεγάλη Βουλγαρία με την απόσπαση της Ανατολικής Ρωμυλίας και ολόκληρης σχεδόν της Μακεδονίας και Θράκης η οποία με τον τρόπο αυτό αποκτούσε «διέξοδο» στον Εύξεινο Πόντο και στο Αιγαίο Πέλαγος . Επίσης η Σερβία καθίστατο ανεξάρτητο βασίλειο προσκυρώνοντας την περιοχή της Ναϊσσού και η Ρουμανία ανακηρυσσόταν επίσης ανεξάρτητο βασίλειο προσκυρώνοντας το «Δέλτα» του Δούναβη και τη Δοβρουτσά .
Ηταν τότε που απογοητευμένοι οι ΄Ελληνες της Μακεδονίας από το «εθνικό κέντρο» της Αθήνας , ξεσηκώθηκαν στη Μακεδονία και αναζήτησαν μόνοι την Ελευθερία τους . Και τον Φεβρουάριο του 1878 ένα στρατιωτικό σώμα με επικεφαλής το λοχαγό Κοσμά Δουμπιώτη (από τη Δουμπιά Χαλκιδικής) θα αποβιβαστεί στο Λιτόχωρο Πιερίας και θα κηρύξει επανάσταση κατά των Τούρκων εγκαθιστώντας μάλιστα και προσωρινή κυβέρνηση στο Λιτόχωρο με πρόεδρο τον Λιτοχωρίτη γιατρό Ευάγγελο Κοροβάγκο …
 
Με τη συνθήκη αυτή ανατρέπονταν οριστικά οι συνέπειες της συνθήκης των Παρισίων (1856) σε μια προσπάθεια λύσης του Ανατολικού Ζητήματος κατά τα ρωσικά συμφέροντα της εποχής εκείνης.
 
 
 
Οι περιοχές που θα έπαιρνε η Βουλγαρία , με τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου
 

Συγκεκριμένα:

# Ανακηρύχθηκε η Βουλγαρία σε μεγάλη αυτόνομη Ηγεμονία συνολικής έκτασης 163.000 τετρ χλμ. περιλαμβάνοντας την περιοχή από τον Δούναβη μέχρι το Αιγαίο, κατά Β.-Ν, και από Μαύρη θάλασσα μέχρι τον Δρίνο ποταμό, κατά Α.-Δ., δηλαδή, εκτός από τη σημερινή Βουλγαρία, τμήμα της Ανατολικής Θράκης, την περιοχή της Ξάνθης, τη μετέπειτα Ελληνική Μακεδονία ),πλην Θεσσαλονίκης, Χαλκιδικής, Πιερίας, Ημαθίας, Γρεβενών και Κοζάνης, ολόκληρη τη σημερινή πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, τις λίμνες Πρέσπες και Αχρίδα, , μέχρι και εδάφη της σημερινής Αλβανίας (όπως η Κορυτσά).
 
# Η Ρουμανία, η Σερβία και το Μαυροβούνιο μετά την απαλλαγή τους από την οθωμανική επικυριαρχία καθίσταντο ανεξάρτητα Κράτη με δικαίωμα διεύρυνσης συνόρων με προσάρτηση γειτονικών περιοχών. Συγκεκριμένα η Ρουμανία προσαρτούσε τη Δοβρουτσά αλλά εκχωρούσε στη Ρωσία τη Βεσσαραβία. Η Σερβία επεκτεινόταν νότια και προσαρτούσε τις πόλεις Νις, Λέσκοβατς και Νόβι Παζάρ. Το Μαυροβούνιο τριπλασίαζε την έκτασή του και αποκτούσε διέξοδο στην Αδριατική.
 
# Η Ερζεγοβίνη και η Βοσνία καθίσταντο επίσης αυτόνομες, αποσπώμενες μεν οριστικά από την Οθωμανική Αυτοκρατορία αλλά υπό την κηδεμονία της Αυστρίας (ως αντάλλαγμα για τη μη συμμετοχή της στον πόλεμο κατά της Ρωσίας).
 
# Για δε την μεγαλόνησο Κρήτη η συνθήκη αυτή προέβλεπε την εφαρμογή του Οργανικού Χάρτη του 1868. Ανάλογη διοργάνωση προβλεπόταν να εισαχθεί για την Ήπειρο, την Θεσσαλία και λοιπά ελλαδικά διαμερίσματα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αφού οριζόταν ειδική επιτροπή που θα μελετούσε τις λεπτομέρειες του Οργανισμού αυτού που όμως (κατά το κείμενο της συνθήκης) οριζόταν «Προ της εφαρμογής αυτών η Τουρκία θέλει συμβουλευθεί την Ρωσίαν».
 
# Επίσης η Ρωσία εξασφάλιζε την απόδοση σε αυτήν όσων εδαφών έχασε με τον Κριμαϊκό πόλεμο καθώς επίσης εδάφη στην Καυκασία και την Αρμενία, όπου και επαναπροσαρτούσε μεγάλες εκτάσεις με τις πόλεις Βατούμ, Βαγιαζήτ, Καρς και Αρνταχάν.
 782px SanStefano2
Προσάρτημα της Συνθήκης με τις αλλαγές των Σερβικών συνόρων.
 447px SanStefano3
Προσάρτημα της Συνθήκης με τις αλλαγές των συνόρων Μαυροβουνίου.
 SanStefano1
Προσάρτημα της Συνθήκης των συνόρων της Μεγάλης Βουλγαρίας.
 445px SanStefano4
Προσάρτημα της Συνθήκης των νέων ρωσοτουρκικών συνόρων στον Καύκασο.
 
 
 

Επιπτώσεις κατά της Ελλάδας

Η Συνθήκη αυτή με την δημιουργία της Μεγάλης Βουλγαρίας εκτός του ότι στράφηκε εδαφικά κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δημιούργησε τεράστια προβλήματα στον Ελληνισμό της περιοχής για τον οποίο τίποτε δεν προέβλεψε με επικείμενο την έναρξη διωγμών, υποχρεωτικό εκβουλγαρισμό χιλιάδων Ελλήνων της Βαλκανικής με απώτερο σκοπό τον ολοκληρωτικό ξεριζωμό του από την περιοχή.
 
Κατά την ελληνική αλλά και ξένη σχετική ιστοριογραφία η συνθήκη αυτή αποτέλεσε έργο του Πανσλαβιστικού κομιτάτου του οποίου προΐστατο ο Ρώσος πρέσβης στην Κωνσταντινούπολη Νικόλαος Ιγνάντιεφ, ο οποίος και αποκλήθηκε από διπλωμάτες της εποχής "πατέρας του ψεύδους και νεκροθάφτης του Ελληνισμού".
Με τις ψευδείς αναφορές του και διαβάλλοντας τους Έλληνες γενικά είχε παρασύρει και αυτόν ακόμα τον Τσάρο ώστε να του τηλεγραφεί προσωπικά σε μορφή διαταγής «ουδεμίαν σπιθαμήν (γης) υπέρ του Βασιλείου της Ελλάδος».α[›] Ο ίδιος δε ο Ιγνάντιεφ, κατά την υπογραφή της συνθήκης, φέρεται να δήλωσε σε Βουλγάρους «...και τώρα οι Έλληνες ας έρθουν κολυμπώντας στην Κωνσταντινούπολη».
 
Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα του Λονδίνου "Ημερήσια Νέα" τον Μάιο του 1878 σε ερώτηση δημοσιογράφου γιατί παραγκωνίζεται τόσο πολύ το ελληνικό στοιχείο της περιοχής απάντησε με χαρακτηριστική δόση κυνισμού και ιταμότητας: «Επιχειρήσαμεν τον πόλεμον ουχί υπέρ των Ελλήνων, αλλά υπέρ των Βουλγάρων. Δεν είναι δυνατόν να χάνω πολύτιμον χρόνον εργαζόμενος υπέρ των Ελλήνων».
 

Αντίδραση της Ευρώπης

Μόλις έγινε γνωστή ως είδηση το περιεχόμενο της συνθήκης, φυσικό επόμενο ήταν να προκληθεί έντονη και άμεση αντίδραση τόσο των Ελλήνων όσο και των άλλων εθνοτήτων της περιοχής όπως Σέρβων, Αλβανών και Ρουμάνων.[2] Οι δε τελευταίοι που συμμετείχαν στο ρωσοτουρκικό πόλεμο φέρονταν περισσότερο προδομένοι. Στην αντίδραση αυτή δεν άργησαν τόσο η Αγγλία όσο και η Αυστροουγγαρία ν΄ αντιληφθούν ότι η Βουλγαρία πλέον καθίστατο ένας πολιτικός αλλά και πολεμικός ρωσικός προμαχώνας που έθιγε άμεσα καίρια συμφέροντά τους στη περιοχή.
 

Ο Λόρδος Ρομπερτ Σέσιλ

Έτσι μόλις ένα μήνα μετά την υπογραφή της συνθήκης επί κυβερνήσεως Β. Ντισραέλι, ο Άγγλος υπουργός εξωτερικών Λόρδος Ρόμπερτ Σέσιλ, Μαρκήσιος Σόλσμπερυ, (που μόλις είχε αντικαταστήσει τον Δέρβυ), στις 1 Απριλίου του 1878 απευθύνει εγκύκλιο προς τις άλλες Δυνάμεις επικρίνοντας με δριμύτητα την Συνθήκη αυτή, ιδιαίτερα με το επιχείρημα ότι προσαρτώνται στο νέο βουλγαρικό κράτος χώρες κατοικούμενες από Έλληνες και ότι οι μεταρρυθμίσεις που προβλέπονται να εισαχθούν στις άλλες επαρχίες (Ήπειρο, Θεσσαλία, Κρήτη) θα υπόκεινται στο ρωσικό έλεγχο.
 
Εκτός όμως του Άγγλου υπουργού των Εξωτερικών και άλλοι εξέχοντες πολιτικοί, ιστορικοί και διπλωμάτες κατήγγειλαν την Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου. Συγκεκριμένα ο W. Miller την χαρακτήρισε "αυτόφορη παραβίαση της δικαιοσύνης και της Εθνολογίας", ο πολύς δε σλαβόφιλος Άγγλος ιστορικός και πολιτικός Σέτον-Γουάτσον (R. W. Seton-Watson) τη χαρακτήρισε "έντονα ως πολύ σλαβική".
 
Αλλά και ο Άγγλος διπλωμάτης Σερ Ουίλιαμ Γουάιτ (Sir W. A. White) που βρισκόταν τότε στο Βουκουρέστι σημείωνε: «Οι Βούλγαροι εδημιουργήθησαν,(εννοώντας το κράτος), αν όχι δια να κρατήσουν τα Στενά των Δαρδανελίων, δια λογαριασμόν της Ρωσίας, πάντως δια να εμποδίσουν τους Έλληνας να θέσουν πόδα επ΄ αυτών"»
Πολλοί Ρωσόφιλοι Έλληνες της εποχής προσπαθώντας να δικαιολογήσουν εν μέρει την ανθελληνική στάση του Τσάρου Αλέξανδρου Β΄ απέδιδαν αυτή στην άρνηση της ελληνικής κυβέρνησης σε προηγούμενη πρόσκλησή του για τη συμμετοχή της Ελλάδας στο ρωσο-τουρκικό πόλεμο (1877-1878), έστω για δυτικό αντιπερισπασμό οθωμανικών δυνάμεων. Πράγματι η πρόσκληση αυτή είχε γίνει με έγγραφο προς τον Βασιλέα Γεώργιο, που εκ των πραγμάτων όμως δεν μπορούσε να ικανοποιηθεί.
 
Κατ΄ αρχήν η Ελλάδα τότε δεν είχε ακόμα πλήρη στρατιωτική οργάνωση που να διαθέτει και εκστρατευτικό σώμα, η δε οργάνωση αυτού απατούσε πολύ χρόνο. Το ελληνικό ναυτικό συγκροτούνταν από παλαιά πολεμικά πλοία. Ο δε ρωσοτουρκικός πόλεμος διεξαγόταν σε κατά ξηρά αναμετρήσεις. Έτσι ο οθωμανικός στόλος είχε πλήρη ελευθερία κινήσεων. Αλλά και ο Σουλτάνος όταν πληροφορήθηκε για τη σχετική πρόσκληση απείλησε την Ελλάδα με ναυτικό αποκλεισμό. Στις αρχές του 1878 εκδηλώθηκε και η κρητική επανάσταση. Συνέπεια αυτών ήταν η παραίτηση της κυβέρνησης και η ανάληψη από οικουμενική κυβέρνηση, (η 1η επί Βασιλείας Γεωργίου Α΄), η οποία και ακολούθησε φιλοαγγλική στάση.Η ημερομηνία της υπογραφής της συνθήκης 3 Μαρτίου 1878 καθιερώθηκε εθνική εορτή ανεξαρτησίας της Βουλγαρίας.
 
Πηγές
 
# Κ. Παπαρρηγόπουλος "Ιστορία του Ελληνικού Έθνους" τομ.9, - Αθήναι 1925, τομ.8ος, σελ.410.
# Π. Πιπινέλης "Ιστορία της Εξωτερικής Πολιτικής της Ελλάδος 1923-1941" Αθήναι 1948, σελ.92
# Χρ. Νάλτσας "Τα Ελληνοσλαυϊκά σύνορα" Θεσσαλονίκη 1946 σελ.29
# Χρ. Νάλτσας "Η συνθήκη του Αγίου Στεφάνου και ο Ελληνισμός" Θεσσαλονίκη 1954, σελ.60.
# Ν. Βλάχος "Το Μακεδονικόν ως Φάσις του Ανατολικού Ζητήματος 1878-1908" Αθήναι 1954, σελ.93.
# Γ. Ασπρέας "Πολιτική Ιστορία της Νεοτέρας Ελλάδος", τόμοι 2, Αθήναι 1963, τομ.1ος, σελ.98-101.
# Γ. Λεβέντης "Η κατά της Μακεδονίας Επιβουλή" Αθήναι 1966, σελ.60
# Χαρ. Νικολάου "Διεθνείς Συνθήκες" Αθήνα 1996, σελ.131-135.
# "Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Larousse Britannica" τομ.1ος, σελ.465.
 
 

 

Read 1417 times
Bookmark and Share

Translate this article:

Giatroi Xwris Synora Banner 01

Giatroi Xwris Synora Banner 02

Thessaloniki Poli twn Balkaniwn banner

Republic Radio 100.3 02

Bibliopwleio